Nie jestem głodny, tego nie chce – niejadek czy może zaburzenie jedzenia ARFID?
Redakcja Lumine

Często od swojego dziecka słyszysz te słowa? Denerwujesz się, wybiórczym jedzeniem lub praktycznie brakiem apetytu? Martwi cię niedowaga i niedobory składników odżywczych, może być to sygnał dotyczący zaburzenia odżywiania ARFID ( Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder)

ARFID co to jest?

Pierwsze przypadki diagnozy tego zaburzenia odżywiania zdefiniowano w 2013 roku. I choć miano niejadków od lat krąży w środowisku nikt nie wiąże go z zaburzeniem odżywiania. ARFID zaburzenie dotykające dzieci i czasem też dorosłych, polega na unikaniu przyjmowania pokarmów, lub ograniczaniu przyjmowania posiłków. Wykazuje podobne symptomy jak anoreksja i często jest z nią mylone. Zasadniczą różnicą pomiędzy tymi zaburzeniami jest to, że osoby z ARFID nie koncentrują się na utracie masy ciała i swoim wyglądzie i dlatego odmawiają jedzenie. Brak chęci jedzenia może wiązać się z pewnymi zaburzeniami odżywiania, jak nietolerancje pokarmowe, problemy trawienne związane z dana grupą produktów, brak apetytu, strach po negatywnych sytuacjach związanych z posiłkami. Brak zainteresowania posiłkami jest z reguły pozorny, osoby te odczuwają głód jednak spożywają posiłki, pokarmy i produkty z własnej preferowanej grupy. Jest to zaburzenie jedzenia o trwałym charakterze a konsekwencje jego występowania są równie poważne i zagrażające zdrowiu ze względu na niedobory składników odżywczych, znaczną niedowagę, często nawet może prowadzić do żywienia metodami takimi jak na przykład sonda. Co w znaczącym stopniu odbija się na funkcjonowaniu psychospołecznym osób z zaburzeniem AFRID.

niejadek czy ARFID

Cechy charakterystyczne dla zaburzenia ARFID

Głównymi elementami wystąpienia zaburzenia odżywiania AFRID jest wybiórcze jedzenie określonych pokarmów i produktów, odmawianie jedzenia, występowanie uczucia niepokoju w przypadku np. rodzinnych posiłków, wyjść do restauracji czy choćby nawet zmiany pory posiłku, lęk związany np. z zakrztuszeniem. Odczuwany niepokój i poddenerwowanie jaki wywołuje jedzenie, występuje w tak subtelnych sytuacjach związanych z jedzeniem jak zapach, smak, kolorystyka potrawy czy posiłku. Jednym z ważniejszych elementów zaburzenia jest ogromna sztywność dotycząca spożywanych posiłków i potraw. Dotyczy to produktów które są akceptowane i tu ogromne znaczenie mają szczegóły. Marka, opakowanie, kolor, zapach. Nawet zachowania występujące podczas spożywania posiłku mogą mieć znaczenie i prowadzić do odmowy w przypadku niezgodności z przekonaniem osoby z zburzeniem ARFID. Jako przykład wyobraźmy sobie dziecko, które lubi jabłka, czerwone o odpowiedniej wielkości, mała nieznaczna zmiana jak np. plamka na owocu, wielkość, forma podania ( jest przekrojone na pół lub obrane) prowadzi do odmowy jego zjedzenia. Osoby z zburzeniem ARFID wykazują ogromną lojalność w stosunku do preferowanych produktów czy marki i producenta. Serek waniliowy zaakceptowany przez dziecko jest tylko jeden, a każdy inny serek, od innego producenta, w innym opakowaniu jest traktowany jako produkt nieznany, nowy i prowadzi do sprzeciwu jego zjedzenia. Osoby z zaburzeniem AFRID często wykazują również zaburzenie ze spektrum autyzmu, częściej spotyka się je u osób płci męskiej. Dodatkowo towarzyszy im duża wrażliwość sensoryczna, stąd tak mocne reakcje związane z jakakolwiek zmianą w posiłku, jak temperatura, kolor sposób podania, konsystencja czy zapach potrawy. Poszczególne produkty znajdujące się na talerzu muszą być ułożone w odpowiednim schemacie, nie mogą się ze sobą stykać, powinny być w odpowiedniej strukturze ( marchewka w kostkę a nie w paski). W przypadku wystąpienia tych zmian reakcją oprócz odmowy posiłku, jest odczuwanie dużego niepokoju, lęku, zdenerwowania, a nawet reakcją wymiotną lub wymiotami. Często związane jest to również z sytuacją gdzie jedzony jest posiłek, całe otoczenie ma znaczenie i jest regulowane według pewnego schematu. Czyli np. kanapki są jedzone poza domem, w domu przyjmowane są posiłku innego rodzaju np. zupa.

Diagnostyka

ARFID zostało wpisane do klasyfikacji DSM-5 i by uznać je za zaburzenie należy potwierdzić, powyższe wymienione cechy. A także wykluczyć, że zachowania negatywne związane z odmową czy unikaniem jedzenia, nie spełniają cech zaburzeń o podobnym przebiegu zaburzeń odżywiania.

Poddając diagnostyce osoby z zaburzeniem jedzenia typu ARFID należy dokładnie rozróżnić podobne objawy towarzyszące anoreksji, czy choćby neofobi rozwojowej, która jest okresem rozwojowym ssaków, gdzie podobnie jak w jadłowstręcie czy ARFID polega na odmawianiu jedzenia. Jednak neofobia jest okresem przejściowym wieku rozwojowego, która mija z wiekiem i nie ma tu potrzeby terapii czy interwencji. Z pewnością nie należy bagatelizować jej wystąpienia, gdyż dzieci wykazujące zachowania neofobiczne, szczególnie gdy występują wraz z zaburzeniami sensorycznymi, gdyż dzieci te są w grupie ryzyka wystąpienia zaburzenia ARFID.

wybrzydzanie jedzenia ARFID

Leczenie zaburzenia odżywiania ARFID

Leczenie powyższego zburzenia jest kompleksową opieką zarówno dietetyka, psychoterapeuty, oraz terapii psychofizjologicznej (Somatic Experiencing Petera Levine’a) łagodzącej objawy stresu oraz traumy. Opieka i terapia obejmuje oprócz osoby chorej, także jego rodzinę, pomaga to w znacznym stopniu poznać zaburzenie z jakim zmaga się dziecko lub dorosły. Buduje świadomość o nim oraz odpowiednie wsparcie w leczeniu. Celem terapii zburzenia ARFID jest zbudowanie poczucia bezpieczeństwa związanego z jedzeniem, minimalizowanie objawów takich jak niepokój, lęk czy niechęć do jedzenia. Dużą pomocą w radzeniu sobie z niepokojem oraz lękiem jest wprowadzenie technik relaksacyjnych, pomoc w zmniejszaniu wrażliwości sensorycznej pacjenta poprzez powolną i stopniową ekspozycje na nowe produkty, ich zapach, smak, kolor. Również stopniowe wprowadzania kolejnych, nowych i dotychczas nieakceptowanych posiłków, które dotychczas były odrzucane lub traktowane z obrzydzeniem i niechęcią. Edukacja dotycząca jedzenia oraz poznawanie przez dziecko poszczególnych produktów, ich właściwości ma na celu minimalizowanie lęków i niechęci do nich. Prowadzi także do zmniejszenia emocji związanych ze spożyciem nowych pokarmów. Należy zwrócić także uwagę na to, by ekspozycja czy poznawanie poszczególnych nowych produktów odbywało się w sposób przyjazny, nie na siłę, niewymuszenie. Należy brać pod uwagę emocje i odczucia dziecka jakie towarzyszą mu w poznawaniu kolejnych produktów. Oczywiście, wiele nie uda się nam zmienić w podejściu do jedzenia, często należy komponować dietę tak, by była ona zgodna z preferowanymi przez osobę ograniczającą i unikającą danych pokarmów, jednocześnie dbając o pełnowartościowość posiłków lub wprowadzenie suplementacji, w celu uniknięcia niedoborów. Tu należy jednoznacznie skupić się na tym, by zminimalizować ryzyko dużych niedoborów żywieniowych, niedowagi czy wychudzenia. Czyli monitorowanie stanu zdrowia pacjenta oraz poprawa funkcjonowania psychicznego powiązanego z odczuwaniem stresu i lęku podczas jedzenia. Warto również przyjrzeć się relacjom w rodzinie oraz poczuciu własnej wartości osoby z zaburzeniem. Często niechęć do jedzenia może być spowodowana nieprawidłowym rozwojem emocjonalnym czy doznawanymi negatywnymi uczuciami. Techniki relaksacyjne, świadomość i nauka rozluźniania mięśni, jako metody walki z negatywnymi emocjami i stresem ogranicza lęk i nadmierne skupienie na niepokoju związanym z jedzeniem. Jednocześnie poprawia jakość funkcjonowania na co dzień.


Zdjęcia:

Zdjęcie: Kira Kira na Unsplash

Zdjęcie: Ekaterina Shakharova na Unsplash

Zdjęcie: Louis Hansel @shotsoflouis na Unsplash


Zobacz również:

Dieta w nerwicy. Co warto jeść, a czego unikać?

Słowa Hipokratesa odegrały zasadniczą rolę dzisiejszej medycyny: Niechaj pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem– od dawna zatem wiadomo, że dieta i żywienie zbilansowane w odpowiednie składniki i witaminy, jest jednym z najważnie...

Czytaj więcej

Chcę mieć dziecko, a nie mogę - depresja w niepłodności

Niepłodność dotyka wielu aspektów życia człowieka. Godzi w poczucie własnej wartości, podważa kobiecość i męskość. Nie  spełnia oczekiwań otoczenia, psuje relacje w związku, budzi lęki dotyczące własnej osoby, partnera czy wspólnej...

Czytaj więcej

Dieta w depresji. 6 wskazówek co jeść, aby poczuć się lepiej.

Od najmłodszych lat uczymy się dobrych nawyków, także tych związanych z żywieniem. Jemy owoce, bo zawierają dużo witaminy C, która wspiera naszą odporność. Mięso, bo to dzięki niemu dostarczamy organizmowi potrzebne białko, a warzywa, p...

Czytaj więcej