Jakie tryby schematów są charakterystyczne dla danych zaburzeń osobowości?
Redakcja Lumine

Na podstawie aktywnych schematów można rozpoznać zaburzenia osobowości.

Jarek ma aktywny schemat wielkościowości i roszczeniowości, który wyrósł na schemacie deprywacji emocjonalnej. Jego wewnętrzne dziecko jest samotne i czuje się nic nie warte, dlatego mężczyzna podbudowuje swoje ego wytykając błędy innym oraz poprzez ich dewaluację. Jeśli spróbujesz połączyć jego schematy z zaburzeniem osobowości, wyjdzie Ci narcyzm. Jakie schematy i tryby łączą się na dane zaburzenia osobowości?

Schematy i tryby w osobowości borderline

W osobowości borderline można doszukać się następujących trybów nieadaptacyjnych: opuszczone dziecko, karzący rodzic, złoszczące się i impulsywne dziecko oraz odłączony obrońca. Jeśli pacjent jest w stanie opuszczonego dziecka, odczuwa ból. Płynie on ze schematu porzucenia i niestabilności więzi, podatności na zranienie, deprywacji emocjonalnej, wadliwości i wstydu oraz podporządkowania. Takie osoby czują się samotne, niekochane i nieważne.

Jeśli są w trybie złoszczącego i impulsywnego dziecka, który aktywuje się wówczas, gdy dochodzi do skojarzenia sytuacji z niezaspokajaniem potrzeb emocjonalnych, takie osoby są wściekłe i impulsywnie. Nieraz tracą nad sobą kontrolę - atakują innych, są roszczeniowe i agresywne. Nieświadomie myślą, że jest to sposób na zaspokojenie ich potrzeb.

Gdy odzywa się w nich zinternalizowany rodzic, zwykle je karze, dlatego idą w stronę autodestrukcji i np. głodzą się, tną itd. Z kolei odłączony obrońca pozwala im na odcięcie się od swoich potrzeb i np. dlatego mogą zrywać relacje z dnia na dzień lub przeciwnie mocno lgnąć do drugiej osoby.

Schematy i tryby w osobowości borderline

Schematy i tryby w osobowości narcystycznej

Osoby narcystyczne działają w trybach samotnego dziecka (samouwielbiacz i autosymulator). Takie osoby czują się niedoceniane i niegodne miłości. Jako że życie w głębokim smutku i pogardzie do samego siebie nie jest łatwe, szybko przeskakują w inny tryb, ten uruchamiają zwykle w obliczu utraty ważnego dla siebie źródła np. pozycji w pracy.

Tryb samouwielbiacza, który jest znakiem rozpoznawczym narcyzów włącza się w efekcie kompensowana schematu deprywacji emocjonalnej oraz wstydu i wadliwości. Ponieważ taka osoba czuje się nic nie warta, dowartościowuje się upokarzając innych, rywalizując z nimi i krytykują ich. Każde wywyższenie się nad drugą osobą, pozwala im poczuć się lepiej.

Tryb samoukoiciela włącza się, gdy narcyz jest samotny i pozwala się sobie odciąć się od bólu np. poprzez nałogi, aktywności kompulsywne czy zaburzenia odżywiania.

Schematy i tryby w osobowości narcystycznej

Schematy i tryby w osobowości histrionicznej

Histrionicy działają w trybach wrażliwego dziecka, impulsywnego i niezdyscyplinowanego dziecka, poszukiwacza uwagi i karzącego rodzica. W trybie wrażliwego dziecka czują się niekochani, samotni i osamotnieni. Jako że ich schematy wyrosły głównie na deprywacji emocjonalnej, ciągle dążą do tego, by dostać uwagę, uznanie i podziw. Mają niską podatność na frustrację oraz problem z dyscypliną i gdy odzywają się w nich te schematy, uruchamia się w nich impulsywne i niezdyscyplinowanie dziecko – działają bez zastanowienia, czym aktywują karzącego rodzica. Wówczas dewaluują siebie. Z kolei poszukiwacz uwagi jest dla nich sposobem na życie. Dzięki byciu w centrum uwagi i jej przyciąganiu pomagają sobie zrekompensować swoje emocjonalne braki. W tym celu sięgają po metody jak dramatyzowanie, seksualizacja zachowań, egzaltacja emocji itd.

Schematy i tryby w osobowości w unikającym zaburzeniu osobowości

Schematy i tryby w unikającym zaburzeniu osobowości

Osoby z unikającym zaburzeniem osobowości działają w trybach: samotnego dziecka, porzuconego dziecka, karzącego rodzica, unikającego obrońcy oraz odłączonego obrońcy. Ponieważ tacy pacjenci odczuwają samotność i mają aktywny tryb wstydu i wstydliwości, chcą od niego uciec.  Tryby dziecięce to ich klasyczny stan emocjonalny, w którym czują się gorsi. Porzucone dziecko odzywa się w nich wskutek deprywacji emocjonalnej, z kolei karzący rodzic powoduje poczucie winy. Dlatego takie osoby unikają własnych potrzeb i innych ludzi. Odłączony obrońca pozwala im dysocjować i unikać relacji interpersonalnych.

Schematy i tryby w osobowości zależnej

Pacjenci z osobowością zależną funkcjonują w trybach: zależnego dziecka, porzuconego dziecka, karzącego rodzica i uległego poddanego. Jako zależne dzieci są przeciążeni wymogami dorosłego i tracą grunt pod nogami, kiedy nie ma przy nich bliskiej osoby. Mają wówczas wrażenie, że nie poradzą sobie sami. Porzucone dziecko włącza się u nich wówczas, gdy odczują deprywację emocjonalną - zwłaszcza lęk przed porzuceniem, karzący rodzic z kolei sprawia, że stawiają swoje potrzeby na pierwszym miejscu. Natomiast uległy poddany sprawia, że takie osoby przedstawiają cudze potrzeby ponad swoje np. rezygnują ze swoich potrzeb w obawie przed porzuceniem przed partnerem.

Schematy i tryby w osobowości w unikającym zaburzeniu osobowości

Schematy i tryby w osobowości obsesyjno-kompulsywnej

Pacjenci z tymi zaburzeniami funkcjonują w trybach: wrażliwego samotnego dziecka, wymagającego i karzącego rodzica, perfekcjonistycznego nadmiernego kontrolera oraz samouwielbiacza. Podstawą jest tutaj wrażliwe i samotne dziecko, które powstaje na schemacie uwikłania emocjonalnego. Tryb wymagającego i karzącego rodzica jest odzwierciedleniem tego, jakie wymagania przed dzieckiem stawiali rodzice. Tryb perfekcjonistycznego nadmiernego kontrolera jest zachowaniem, które kiedyś pomagało, dlatego dorosły człowiek próbuje być perfekcyjny i za wszelką cenę dąży do kontroli. Samouwielbiacz z kolei pozwala mu wierzyć, że jego perfekcjonizm pozwoli mu być lepszym od innych, co jedynie sprawia, że zaprzecza swojemu wewnętrznemu, choć nieświadomemu przekonaniu, że jest niewystarczająco dobry.


Zdjęcia:

Photo by John Simitopoulos on Unsplash

Photo by Jeremy Bishop on Unsplash

Photo by Takashi Watanabe on Unsplash

Photo by Tim Gouw on Unsplash

Photo by Aditya Vyas on Unsplash


Zobacz również:

Czym są schematy w naszym życiu ?

Zdarzyło ci się kiedyś zareagować na pewną sytuację kilkakrotnie w podobny sposób? Zastosowałeś ten sam unik lub dopadły cię znajome emocje? Jeśli tak, zastosowałeś w swoim zachowaniu schemat, wyuczony i utrwalony latami, choć nabyty w dzieciń...

Czytaj więcej

Jak powstają nieadaptacyjne schematy?

Schematy działają jak pułapka na samego siebie, ciężko z nich się uwolnić i choć przynoszą nam same straty, tkwimy w nich powielając te same wzorce. Jak powstają schematy? Co jest źródłem tych sztywnych, nieadaptacyjnych wzorów zachowan...

Czytaj więcej

Schematy i mechanizmy ich działania

Utarte wzorce zachowania, emocje i reakcje organizmu powtarzające się przy doświadczanych sytuacjach to schematy. Nabyte w dzieciństwie, mocno zakorzenione, trudne do zmiany. Jakie metody działania występują w momencie uaktywnienia się schematu? Czym...

Czytaj więcej