Czym są tryby schematów?
Redakcja Lumine

Czym są tryby schematów i dlaczego pełnią tak ważną rolę w terapii?

Znasz już schematy, potrafisz je rozpoznać i wiesz, skąd się biorą. Teraz musisz poznać ich tryby. Tryb to aktualny stan emocjonalny związany z aktywnym schematem, jest to względnie niezależny wzorzec myślenia i zachowania, który leży u podstaw świadomości. Tryby są zatem zmienne i zależą od stanów emocjonalnych oraz styli radzenia sobie ze schematami. Co ciekawe, każdy może przełączyć się z jednego trybu na drugi i to w zadziwiająco szybki sposób.

Nieadaptacyjne tryby dziecięce

Nieadaptacyjne tryby dziecięce

Najpierw skupmy się na nieadaptacyjnych trybach dziecięcych. Ich poznanie i uzdrowienie to clue pracy terapeutycznej.

Wrażliwe dziecko:

Samotne dziecko: pacjent czuje się samotny, ponieważ jego potrzeby nie były w dzieciństwie zaspokojone, ma poczucie pustki, braku akceptacji, czuje się niekochany.

Porzucone dziecko: taka osoba czuje ból i strach spowodowane opuszczeniem i porzuceniem. Towarzyszą mu lęk, strach i poczucie bezwartościowości.

Gorsze dziecko: pacjent czuje się gorszy od innych i upokorzony oraz zawstydzony.

Zależne dziecko: osoba jest nieporadna i obciążana obowiązkami dorosłego, szuka kogoś, kto się nim zaopiekuje.

Złoszczące się dziecko:

Złoszczące się dziecko: pacjent czuje złość i zniecierpliwienie, ponieważ jego potrzeby nie są zaspokajane, intensywnie manifestuje swoją złość - np. przez atakowanie innych.

Uparte dziecko: pacjent czuje złość, ale jej nie manifestuje, tylko ukrywa i np. staje w opozycji do oczekiwań.

Rozwścieczone dziecko: osoba czuje gniew i złość oraz traci nad nimi kontrolę - obraża, atakuje, jest roszczeniowa.

Impulsywne dziecko:

Impulsywne dziecko: pacjent rozładowuje emocje impulsywnie, chce natychmiast zaspokoić potrzeby.

Niezdyscyplinowane dziecko: pacjent nie ma tolerancji na frustrację, dlatego nie może dokończyć wielu zadań. Łatwo się poddaje, ale i często zachowuje się jak rozpieszczone dziecko, co jest spowodowane brakiem tolerancji na frustrację.

Nieadaptacyjne style radzenia sobie

Nieadaptacyjne style radzenia sobie

Nieadaptacyjne tryby radzenia sobie ze schematami odpowiadają trzem znanym Ci już stylom radzenia sobie ze schematami, czyli poddaniu się mu, unikaniu go i jego kompensowaniu. Odzwierciedlają one te zachowania, które człowiek jako dziecko podejmował, żeby radzić sobie z niezaspokajanymi przez rodziców potrzebami. Jednak, o ile sprawdzały się w dzieciństwie, w dorosłości już tak nie działają.

Poddanie się schematowi:

Uległy poddany: pacjent poddaje się schematowi - podporządkowuje się oczekiwaniom innym, by uniknąć negatywnych konsekwencji np. odrzucenia. Tłumi swoje potrzeby i emocje. Toleruje wykorzystywanie i wchodzi w takie relacje, które będą pozwalały mu na odtworzenie schematu.

Ofiara: osoba odczuwa ból i cierpienie, ale nic z nimi nie robi, prócz tego, że się nad sobą użala.

Unikanie schematu:

Odłączony obrońca: osoba unika silnych emocji, ponieważ się ich boi. Unika kontaktów społecznych i próbuje odciąć się od swoich wewnętrznych przeżyć (dysocjacja), co powoduje u niej poczucie pustki i bezsensu.

Autosymulator: pacjent szuka dystraktorów, które pomogą mu unikać negatywnych emocji np. używki, pracoholizm itd.

Złoszczący się obrońca: osoba ukrywa swoje prawdziwe uczucia i reaguje na nie złością i rozdrażnieniem. Jej obroną jest atak, który pozwala na trzymanie innych na dystans.

Unikający obrońca: jednostka unika sytuacji i bodźców, które mogą ją zranić np. związków, wzywań w pracy.

Nadkompensator:

Samouwielbiacz: pacjent wierzy w to, że jest lepszy od innych, wywyższa się nad innymi i podkreśla swoją lepszość, ilekroć czuje się zagrożony, złości się.

Tryb znęcania się i ataku: osoba chce chronić siebie przed atakiem innych, dlatego ich kontroluje przez groźby i agresję, oraz dominowanie.

Nadmierny kontroler: osoba chroni się poprzez perfekcjonizm i skrają kontrolę

Paranoidalny kontroler: osoba jest bardzo czujna i podejrzliwa w stosunku do innych, jest przekonana o złych intencjach świata względem siebie.

Strofujący nadmierny kontroler: osoba kontroluje innych poprzez ich krytykowanie.

Oszust i manipulator: osoba kłamie i manipuluje, by niszczyć innych i unikać kary.

Drapieżca: pacjent chce eliminować rywali, jest zimny i bezlitosny.

Poszukiwacz uwagi: osoba chce uzyskać uwagę poprzez niestosowne zachowanie.

Nieadaptacyjne tryby rodzicielskie

Nieadaptacyjne tryby rodzicielskie

Nieadaptacyjne tryby rodzicielskie to zinternalizowany obraz rodzica czy innych osób znaczących. Jeśli pacjent znajduje się w tym trybie traktuje siebie tak, jak traktowali go kiedyś rodzice i np. karze siebie za błędy.

Karzący rodzic: pacjent jest agresywny wobec siebie, jest samokrytyczny i ma ogromne poczucie winy oraz wstydu. Wierzy, że za jego błędy musi się karać tak, jak kiedyś kazali go rodzice.

Wymagający rodzic: osoba czuje, że musi wypełniać surowe normy i zasady, ma wrażenie, że zawsze robi to niewystarczająco dobrze.

Zdrowe tryby

Osiągniecie zdrowych trybów jest celem każdej terapii.

Zdrowy dorosły: osoba, która ma neutralne myśli względem siebie, robi to, co dla niej dobre. Troszczy się o siebie i innych, potrafi poznać i opanować swoje wewnętrzne mroczne dziecko.

Szczęśliwe dziecko: pacjent czuje się kochany i rozumiany. Potrafi nawiązać zdrowe związki, czuje spontaniczność i radość.


Zdjęcia:

Photo by Melissa Askew on Unsplash

Photo by Aynaz shahtale on Unsplash

Photo by Priscilla Du Preez on Unsplash

Photo by Thomas Park on Unsplash


Zobacz również:

Jaka psychoterapia jest dla mnie odpowiednia? Rodzaje psychoterapii.

    Bez wątpienia decyzja o podjęciu psychoterapii należy do jednych z cięższych decyzji w życiu. Wstydzimy się, bo terapia postrzegana jest jako coś krępującego, o czym nie mówi się głośno. Coś dla ludzi z problemami wielkiego...

Czytaj więcej

Co zrobić kiedy podejrzewam depresję? Pierwsze kroki w leczeniu depresji.

Depresja nazywana „chorobą cywilizacyjną”, to choroba myśli i emocji, przewlekłe i długotrwałe obniżenie nastroju. Często niesie za sobą szereg objawów fizycznych, które wcale na to schorzenie nie wskazują. Według Światowej...

Czytaj więcej

Jaką terapię wybrać? Terapia Gestalt.

Rodzajów terapii jest wiele, a każda z nich ma inne założenia, techniki, odmienne cele oraz charakteryzuje się niejednakowym sposobem pracy z pacjentem. Wybór, która z nich jest najbardziej odpowiednia w ostateczności należy od n...

Czytaj więcej