Jak nagradzanie się i karanie pomaga zerwać z niepożądanymi zachowaniami? Terapie oparte na warunkowaniu sprawczym

Terapie oparte na warunkowaniu sprawczym to nic innego jak wprowadzenie w życie systemu nagród i kar. Jak wykorzystują go terapeuci behawioralni?

We wcześniejszym wpisie wyjaśniliśmy Ci, na czym polegają terapie behawioralne oparte na warunkowaniu klasycznym. Dzisiaj z kolei omówmy te wykorzystujące warunkowanie sprawcze, czyli system nagród i kar, który jest Ci doskonale znany z życia. Zakładamy, że w obawie przed mandatem unikasz przekraczania prędkości, a w pracy powtarzasz te zachowania, za które spotkała Cię nagroda. W wielkim skrócie tę zależność - unikania nieprzyjemności oraz dążenia do przyjemności wykorzystują terapie oparte na warunkowaniu sprawczym. Znalazły zastosowanie w pracy z dziećmi niekontrolującymi swoich emocji, osobami uzależnionymi czy cierpiącymi na fobie.

Program zarządzania wzmocnieniami

Program zarządzania wzmocnieniami

Program zarządzania wzmocnieniami zakłada zmianę zachowania poprzez zwrócenie uwagi na reakcje i konsekwencje stosowane przez otoczenie. Najlepiej zobrazuje to przykład dziecka, które wpada w szał i robi scenę na cały sklep, jeśli rodzic nie chce kupić mu czekoladki. Życiowa sytuacja, prawda? Wychowawcy często sięgają po obiekt pożądania malucha, całkowicie zapominając o tym, że właśnie nagradzają go za zachowanie, którego wcale wzmacniać nie chcą. Tymczasem nagradzać powinno się jedynie te postawy, które są pożądane np. bycie grzecznym. Nie pomijamy tutaj kolejnej ważnej sprawy, nagroda to nie tylko cukierek czy zabawka, ale i poświecenie uwagi, bowiem dla dziecka i ono jest formą gratyfikacji. W miarę nagradzania słusznych postaw, zachowania nienagradzane, a zatem i niepożądane, zostają wygaszone. Metoda ta sprawdza się w pracy z dziećmi nieposłusznymi, wykorzystującymi histerię i gniew do osiągnięcia celu czy stosującymi przemoc.

Terapie oparte na warunkowaniu sprawczym

Ekonomia żetonowa

Metoda ekonomii żetonowej jest popularna w grupach terapeutycznych czy szkołach oraz wszędzie tam, gdzie pojawia się praca z większą ilością osób. Nagrodą są tutaj żetony, które dostają osoby przejawiające pożądane reakcje np. niepijący alkoholicy, uczniowie, którzy dobrze wykonali zadanie. Żetony można wymieniać na nagrody i przywileje. Oczywiście pełnią one nieco metaforyczną postać np. w edukacji na szczeblu wczesnoszkolnym mogą przyjąć postać kolorowych naklejek.

Ekonomia żetonowa

Terapia oparta na uczeniu się przez obserwacje i naśladowanie

Inaczej jest nazywana modelowaniem uczestniczącym i polega na zaprezentowaniu pożądanego zachowania przez terapeutę czy nauczyciela. Ten typ terapii wykorzystuje się np. w leczeniu lęku - terapeuta pokazuje pacjentowi, że przebywanie w ciemności nie niesie za sobą negatywnych sutków, a następnie ten naśladuje jego zachowanie.

 


Zdjęcia:

Photo by Robert Anasch on Unsplash

Photo by Mockaroon on Unsplash

Photo by Zahra Amiri on Unsplash

blog
Zobacz również