Schematy i mechanizmy ich działania
Redakcja Lumine

Utarte wzorce zachowania, emocje i reakcje organizmu powtarzające się przy doświadczanych sytuacjach to schematy. Nabyte w dzieciństwie, mocno zakorzenione, trudne do zmiany. Jakie metody działania występują w momencie uaktywnienia się schematu? Czym podyktowane są nasze reakcje na schemat?

Rodzaje działań schematów

Rozróżnić możemy dwa podstawowe mechanizmy działania schematów, które uaktywniają się w momencie doświadczania emocji i wydarzeń uaktywniających dany schemat. Mechanizmy te to:

Utrwalenie schematu – tu zdecydowanie mechanizm ten działa na naszą niekorzyść, zachowując i powielając rutynowe działania, według których działa nasz schemat. Wzmacniamy nasz schemat poprzez powielanie zniekształceń poznawczych, przyjmujemy negatywne wzorce zachowań, jako sposób na radzenie sobie z negatywnymi emocjami w danej sytuacji. Metoda ta obejmuje wszystkie czynniki schematu: myśli, uczucia, zachowania, interpretacje, przewidywania. Wszystkie wzmacniają nasz schemat zamiast go uzdrawiać, potęgują jego siłę. W momencie uaktywnienia się schematu przyjmujemy i postrzegamy sytuacje zgodnie z wyuczonym wzorcem, używając zniekształceń i interpretacji niezgodnych z rzeczywistością. Odrzucamy inny tok myślenia, lub odmienne zachowanie w danej sytuacji, wzmacniając postepowanie zgodne z wyuczonym schematem. Ponieważ nasze działania zablokowane są na poziomie afektywnym, nie reagujemy na wydarzenie w sposób poznawczy, by zmienić nasz tok myślenia i działania. A behawioralnie funkcjonujemy zgodnie z zapamiętanym, wyuczonym wzorcem. Nasilając autodestrukcyjne zachowania wzmacniając nasz schemat.

utrwalanie schematu

Jako przykład można wskazać Annę, która miała trudne relacje z matką. Nieakceptowana przez chłodną matkę, nie chwalona, niedoceniana wykształciła schemat Izolacji społecznej/wyobcowania. Czuje, że nikt jej nie polubi jest inna od osób które spotyka, nie pasuje do nich. W momencie nawiązywania nowych znajomości pomimo pozytywnego przyjęcia przez nowo poznane osoby nie może uwierzyć, że zostanie polubiona i zaakceptowana. Podczas spotkań nie jest sobą, czuje się poddenerwowana, zachowuje się nienaturalnie i odczytuje sygnały dotyczące swojej osoby w sposób negatywny i krzywdzący, nieadekwatny do sytuacji. Powielając negatywne myśli o tym, że nikt jej nie polubi. Mocno przeżywa to emocjonalnie, jednocześnie zabiegając o przyjaźń z najbardziej oddalonymi osobami, powielając tym relację z matką.  

Co to są schematy piszemy tu:  Czym są schematy w naszym życiu ?

uleczenie schematu

Uleczenie schematu – to najprościej cel terapii schematów. To działania terapeutyczne wpływające na nasze postrzeganie siebie i otaczającego nas świata. A ponieważ schemat tworzony jest przez wspomnienia, emocje , odczucia i reakcje naszego ciała, oraz procesy poznawcze praca polega na zmianach lub ograniczaniu negatywnych zachowań wzmacniających schemat. W terapii schematów uczymy się rozpoznawać nasze emocje, myśli i zmieniać wzorce zachowań na pozytywne, ingerując w nieadaptacyjne wzorce i działania oraz modyfikujemy postrzeganie siebie i świata poprzez wyuczony schemat, ucząc się zastępować je nowym pozytywnym oraz realistycznym obrazem. W miarę rozpoznawania działania naszego schematu jest nam łatwiej reagować odmiennie, nawet jeśli schemat uaktywni się i przywoła negatywne doświadczenia i uczucia, umiemy szybciej zareagować oraz odzyskać równowagę emocjonalną znając jego działanie i źródło.

O tym jak tworzą się schematy piszemy tu: Jak powstają nieadaptacyjne schematy?

Terapia schematów to niestety proces żmudny i długotrwały. Skoro latami utrwalaliśmy w sobie nasze przekonania, aktualnie trudno o to by zmiana nadeszła szybko. Tym bardziej, że schematy poniekąd dają nam poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności z czym nierzadko ciężko jest się rozstać, pomimo negatywnego oddziaływania na nasze funkcjonowanie. To zmiana całego postrzegania naszego dotychczasowego świata, gdzie jako dziecko nauczyliśmy się funkcjonować. Schematy niestety nigdy nie znikają całkowicie, jedynie uczymy się z nimi poprawnie funkcjonować. Tak by nie raniły nas tak mocno i emocje, które doświadczamy były zdecydowanie mniejsze.


Zdjęcia:

Zdjęcie Michała Parzuchowskiego na Unsplash

Zdjęcie: Mitchell Luo na Unsplash

Zdjęcie: Ben McLeod na Unsplash


Zobacz również:

Jaka psychoterapia jest dla mnie odpowiednia? Rodzaje psychoterapii.

    Bez wątpienia decyzja o podjęciu psychoterapii należy do jednych z cięższych decyzji w życiu. Wstydzimy się, bo terapia postrzegana jest jako coś krępującego, o czym nie mówi się głośno. Coś dla ludzi z problemami wielkiego...

Czytaj więcej

Co zrobić kiedy podejrzewam depresję? Pierwsze kroki w leczeniu depresji.

Depresja nazywana „chorobą cywilizacyjną”, to choroba myśli i emocji, przewlekłe i długotrwałe obniżenie nastroju. Często niesie za sobą szereg objawów fizycznych, które wcale na to schorzenie nie wskazują. Według Światowej...

Czytaj więcej

Jaką terapię wybrać? Terapia Gestalt.

Rodzajów terapii jest wiele, a każda z nich ma inne założenia, techniki, odmienne cele oraz charakteryzuje się niejednakowym sposobem pracy z pacjentem. Wybór, która z nich jest najbardziej odpowiednia w ostateczności należy od n...

Czytaj więcej