Dlaczego student przed egzaminem sprząta mieszkanie i idzie na imprezę? Na czym polega samoutrudnianie?
Redakcja Lumine

Samoutrudnianie to mechanizm obronny, którego celem jest utrzymanie dobrego mniemania o sobie. W praktyce sprowadza się do sabotowania własnego sukcesu. Na czym dokładnie polega?

 

Sytuacja, w której student, którego czeka trudny egzamin, zaczyna sprzątać czy idzie na imprezę - generalnie robi wszystko, żeby się nie uczyć - wydaje się dosyć popularna. Zaryzykujemy nawet stwierdzeniem, że każdy zna ją z własnej autopsji. Takie zachowanie to nie przypadek, a mechanizm samautrudniania. Na czym dokładnie polega?

Samoutrudnianie - co to jest?

Samoutrudnianie jest jednym z mechanizmów obronnych stosowanym przez osoby o niskiej samoocenie i niepewne swoich kompetencji. Jego istotną jest sabotowanie własnego sukcesu. Sytuację tę obrazuje wspomniany student czy osoba, która zamiast dać z siebie wszystko, robiąc zdanie rekrutacyjne, odwala je po łebkach.

Ale czemu to służy? Zaangażowanie w czynności zastępcze, a nie skupianie na celu, sprawia, że stosująca ten mechanizm osoba będzie mogła wytłumaczyć sobie swoje niepowodzenie. Tym samym zwalnia się z poczucia odpowiedzialności, chroni swoje samopoczucie i własną wartość. Ma doskonałe usprawiedliwienie swojej porażki - czy to impreza, czy brak czasu. Oczywiście, repertuar jej wymówek nie ma końca. Może to być również zmęczenie, hałas, złe samopoczucie czy nawet pogoda. Dzięki samoutrudnianiu może zachować swoją dotychczasową samoocenę. Takie usprawiedliwienie pomaga również chronić wizerunek, bowiem znajomi je zaakceptują, a może nawet i zrozumieją, że oblany egzamin czy rozmowa o pracę, to wynik niesprzyjających okoliczności, a nie braku wiedzy czy kompetencji.

samoutrudnianie co to

Samoutrudnianie - skąd się bierze?

Dlaczego człowiek sabotuje swój sukces? Jego osiągnięcie sprzyja budowaniu wysokiej samooceny, z kolei lęk przed porażką, który jest skorelowany z niską samooceną, pomaga ją usprawiedliwić. Zatem samoutrudnianie pomaga obronić poczucie własnej wartości - w końcu człowiek przyznaje się do pewnych słabości, ale nie tych, które tak naprawdę przyczyniają się do niepowodzenia ("Nie miałam czasu"). Mechanizm ten umacnia samoocenę, a gdy jednak uda się osiągnąć sukces ("Udało mi się, choć wcale się nie uczyłam") sprzyja pozytywnej autoprezentacji i pokazaniu otoczeniu swojej wartości siebie z jak najlepszej strony.

samoutrudnianie jak działa

Samoutrudnianie - przykłady

Samoutrudnianie przyjmuje różne formy. Możemy podzielić je na trzy grupy strategii: behawioralne, niebehawioralne i symboliczne. Omówmy teraz każdą z nich.

Strategie behawioralne polegają na wprowadzeniu zewnętrznych czynników, które zmieniają sytuację zadaniową, i co za tym idzie, pozwalają na usprawiedliwienie ewentualnej porażki np. będzie to odkładanie zadania na ostatnią chwilę, niewkładanie w niego maksymalnego wysiłku, wybór niekompetentnego współpracownika do pomocy, pójście na imprezę.

Strategie niebehawioralne sprowadzają się do demonstrowania wewnętrznych słabości i zasłaniania się nimi w przypadku niewykonania zadania. Są to wszystkie tłumaczenia pokroju złe samopoczucie, cechy charakteru jak nieśmiałość, stan emocjonalny utrudniający skupienie np. lęk lub ciężka życiowa sytuacja. Choć ich wykorzystanie może w jakimś stopniu deprecjonować osobę, odbywa się to w obszarach, które niewiele znaczą dla tej osoby i chronią jej samoocenę, bowiem winę za brak sukcesu lokuje się w czynnikach pozornie niezależnych od jednostki i jej kompetencji.

samoutrudnianie przykłady

Samoutrudnianie - skuteczność

Teraz zastanówmy się nad skutecznością samoutrudniania. Jest to niedojrzały mechanizm obronny, który sprawia że energia, którą można by spożytkować na działanie zostaje poświęcona na jego sabotowanie. Zatem marnuje się jedynie czas. Zresztą nie zawsze przynosi ono upragniony skutek – którym jest ochrona samooceny - bowiem może spowodować narastanie frustracji. Dodatkowo może nie zadziałać mechanizm autoprezentacji i otoczenie samosabotującej się osoby, oceni ją jako nieodpowiedzialną i mało zmotywowaną do działania.

Jak pozbyć się tego mechanizmu z własnego życia? Pierwszym krokiem jest dostrzeżenie problemu. Z tym bywa najciężej, bowiem rozbudowany mechanizm racjonalizacji pozwala dostrzec winę wszędzie dookoła, a nie w sobie samym. Jednak jeśli człowiek jest na tyle samoświadomy, że widzi swój problem lub pomogą mu go dostrzec osoby z jego otoczenia, może zgłosić się do specjalisty, z którym dojdzie do źródeł swojej niskiej samooceny i rozpocznie pracę nad adekwatnym postrzeganiem siebie. Wówczas przybliży się również do swoich sukcesów.

samoutrudnianie skuteczność


Zdjęcia:

Photo by Jukan Tateisi on Unsplash

Photo by Olav Ahrens Røtne on Unsplash

Photo by Steven Lelham on Unsplash

Photo by Martin Sanchez on Unsplash

Photo by Balaji Malliswamy on Unsplash


Zobacz również:

Jak działają mechanizmy obronne ego?

Zauważyłeś, że potrafisz sam wytłumaczyć sobie problematyczną sytuację, w której się znalazłeś? Albo bardzo szybko zapominasz o przykrym doświadczeniu, które właśnie Cię spotkało? To wszystko zasługa lub wina mechanizmów obronnyc...

Czytaj więcej

Projekcja, czyli kiedy swoje uczucia i poglądy przypisujesz innym osobom

Projekcja jest jednym z niedojrzałych mechanizmów obronnych, które chronią ludzką świadomość przed zagrażającymi informacjami. Jak wygląda i na czym polega?

Czytaj więcej

Dlaczego student przed egzaminem sprząta mieszkanie i idzie na imprezę? Na czym polega samoutrudnianie?

Samoutrudnianie to mechanizm obronny, którego celem jest utrzymanie dobrego mniemania o sobie. W praktyce sprowadza się do sabotowania własnego sukcesu. Na czym dokładnie polega?  

Czytaj więcej