Na czym polega samospełniająca się przepowiednia i jak ją przerwać?

Na czym polega zjawisko samospełniającej się przepowiedni lub proroctwa i czy można je zatrzymać?

Czy jeśli bardzo, bardzo czegoś chciałeś, w końcu to otrzymałeś? A może bałeś się jakiejś sytuacji i się spełniła, a może przez lata słuchałeś od rodziców, że jesteś leniwy i faktycznie widzisz po sobie, że rączki do roboty się nie garną. Nasze nastawienie do świata wpływa na to, jak wygląda nasze życie, dlatego jeśli oczekujemy negatywnego zakończenia sprawy, dostajemy je. Analogicznie wygląda to przy nastawieniu pozytywnym. W czym tkwi sekret samospełniającej się przepowiedni?

Czym jest samospełniająca się przepowiednia?

Samospełniająca się przepowiednia czy proroctwo jest zjawiskiem polegającym na tym, że nastawienie i oczekiwania w stosunku do danej sytuacji czy wydarzenia sprawiają, że zostają one spełnione. W telegraficznym skrócie - spotyka nas to, czego oczekujemy. Zjawisko to dokładnie opisał Philip Zimbardo w swojej książce "Psychologia i życie". 

Przeróbmy to na kilku przykładach: w sieci pojawia się plotka na temat rychłego bankructwa jednego z banków. Jako że w sieci informacje rozprzestrzeniają się z prędkością światła i rzadko kiedy są weryfikowane przez internautów, wielu klientów placówki, zawiesza rachunki i wypłacają oszczędności. W efekcie bank faktycznie upada.

samospełniająca przepowiednia

Kolejna sytuacja - Sylwia wychowuje się w rodzinie, w której jest motywowana. Często słyszy, że jest ładna, mądra i zdolna, a rodzice są z niej dumni. Nic więc dziwnego, że gdy dostaje jedną pozytywną ocenę, chce utrzymać ten stan rzeczy i staje się pilną uczennicą.  Ale nie zawsze jest tak sympatycznie. Jeśli weźmiemy pod lupę Piotrka, do którego stosowane są wprost przeciwne komunikaty niż do Sylwii i słucha, że jest do niczego, jest leniwy i nie ma rozumu, a na dodatek podobne komentarze pod jego adresem wysyłają nauczyciele, prawdopodobnie nie pójdzie on na studia prawnicze, ani nie podejmie żadnego ambitnego kierunku, ponieważ sam nie wierzy w swoje możliwości. Bo i skąd miałby wziąć wiarę w siebie?

Samospełniającą się przepowiednię widać w dwóch dobrze omówionych w psychologii błędach poznawczych - mianowicie efekcie Pigmaliona i aureoli. W ramach przypomnienia, pierwszy z nich dotyczy spełnienia się pozytywnych oczekiwań wobec osoby, które jej nadaliśmy np. Ania jest ładna, to i musi być mądra i pochodzić z dobrej rodziny. Efekt aureoli z kolei polega na przypisywaniu osobie cech charakteru na podstawie pierwszego wrażenia np. jeśli Robert wie, że jego sąsiedzi zza ściany to alkoholicy, automatycznie uzna, że ich dziecko będzie złym uczniem.

jak przerwać samospełniającą się przepowiednię

Czy można zatrzymać samospełniającą się przepowiednię?

Samospełniająca się przepowiednia może być zarówno pozytywna, jak i negatywna. Jeśli nakręcasz się na swoją porażkę, pewnie jej doświadczysz, jednak jeśli podchodzisz do życia z entuzjazmem, łatwiej będzie Ci o sukces, ale i lepiej zniesiesz jego ewentualny brak. Przykładowo osoba z wysoką samooceną i wiarą we własne możliwości, będzie powtarzać sobie, że da radę i będzie potrafić zmierzyć się z trudnościami. I zapewne, jak ją spotkają, faktycznie sobie z nimi poradzi. Jej pewność siebie wychodzi także w wyglądzie - jest zadbana, uśmiechnięta i utrzymując kontakt wzrokowy wyraża i broni swoich opinii.

Nauka zatrzymywania i czy odwracania samospełniającej się przepowiedni nie jest niemożliwa, a wskazana. Trzeba zacząć od analizowania negatywnych sytuacji w swoim życiu i wyciąganiu z nich wniosków oraz dostrzegania pozytywów. Z czasem z kolei wraz ze wzrostem samoakceptacji i samoświadomości, trzeba przestawić swoje myślenie z negatywnego na pozytywne np. już nie: "Czeka mnie ważny projekt, zawale go i stracę pracę" na "Czeka mnie wyzwanie, skupię się na jak najlepszym wykonaniu powierzonych mi obowiązków, ponieważ może mi to pomóc w awansie".

samospełniająca się przepowiednia jak zatrzymać


Zdjęcia:

Photo by Kevin Hendersen on Unsplash

Photo by Eutah Mizushima on Unsplash

Photo by Matthew Henry on Unsplash

Photo by Denys Nevozhai on Unsplash

blog
Zobacz również