Przyczyny kryzysu rodziny w  współczesnym świecie
Redakcja Lumine

Rodzina często bez niej nie wyobrażamy sobie życia. Od pierwszych dni otacza opieką, uczy. Przygotowuje do życia i ról w społeczeństwie, jest istotą przekazywanej kultury, tradycji i wartości. Czy w współczesnym świecie jej byt i trwałość jest zagrożony? A zmiany w stylu życia prowadzą do kryzysu rodziny?

Patrząc na znane nam funkcje pełnione przez rodzinę, oraz wartości jakie nam daje, można by rzec, że to fundamentalna część społeczeństwa dla prawidłowego funkcjonowania i rozwoju człowieka. Nierozerwalne więzi krwi i role spełniane w rodzinie powinny być niewzruszone i trwałe. Jednak każdy z okresów rozwojowych w współczesnym świecie przynosi zmiany i odbija się na funkcjonowaniu w rzeczywistości. Zmieniające się warunki życia, dynamiczny postęp technologii, zmiana wartości i wymagań społecznych czy norm wprowadzonych przez przemiany społeczno-kulturowe również mają swój obraz w działaniu i postrzeganiu rodziny. Zmiany generują szereg niebezpieczeństw uderzających w jak dotąd wydawałoby się trwałe i silne emocjonalnie relacje rodzinne i międzyludzkie. A wszelkie zakłócenia w działaniu rodziny mają swoje odbicie w funkcjonowaniu społeczeństwa. Jakie czynniki wpływają na załamanie tak ważnej dla nas rodziny?

Wielopokoleniowa vs mała rodzina

Z pewnością czynnikiem wpływającym na trwałość rodziny jest zmiana jej formy. Od lat znaliśmy model rodziny wielopokoleniowej, gdzie wielkość i role rodziny były struktura rozbudowaną. Gdzie pod jednym dachem mieszkało kilka pokoleń a opieka dziadków nad gromadką wnuków czymś naturalnym. Aktualnie odchodzi się od tej formy rodzin, a dziadkowie spełniają się w innych rolach niż sprawowanie opieki nad wnukami. Zmiany o charakterze społeczno-gospodarczym oraz możliwości przemieszczania się po świecie i osiedlania w jego różnych częściach mocno wpłynęły na rozluźnienie więzi międzypokoleniowych. Współczesne rodziny też są zdecydowanie mniejsze, aktualnie dominującym modelem jest dwójka rodziców i jedno dziecko.

Zmniejszenie ilości urodzeń dzieci

Niepokojące są informacje o niżu demograficznym, coraz mniejszej ilości urodzeń. Prognozy dotyczące danych demograficznych informują że ok 20-15% kobiet w krajach zachodnich nie będzie miało w ogóle dziecka a ok 50% zdecyduje się na jedno dziecko. Jest to równoznaczne z akceptacją rodzin i par bezdzietnych, które świadomie decydują się na poświęcenie karierze zawodowej a nie budowaniu rodziny. Wynika to z miedzy innymi z mikro i makroekonomicznych czynników obecnego świata. Zwiększeniem możliwości rozwojowych kobiet, edukacyjnie i zawodowo, ich aktywizacji i równouprawnieniu. Dużą rolą odgrywa nacisk na podkreślanie i rozwój własnego „ja”, stawianie na zaspokojenie potrzeb własnego rozwoju i poddanie się trendom kulturowym narzucającym pewne standardy życia, pogoń za pieniądzem, karierą samorozwojem. Zwiększona konsumpcja i dostępność dóbr na które przecież trzeba zarobić nie pozostawia możliwości na budowanie trwałych form rodzinnych, bo wiąże się to z potrzebą rezygnacji z pewnych dóbr czy możliwości. Niestety, takie postrzeganie wartości jaką jest rodzina stawia ją na końcu w planach młodych osób. Dodatkowo dążenie do najpierw zapewnienia ustalonych standardów dla funkcjonowania rodziny, oddala możliwość jej założenia i nie jest już podmiotem do którego według przyjętych dawniej zasad się dąży. Mocniejsza rola kobiet w współczesnym świecie, ich decyzyjność i możliwości rozwojowe w dużym stopniu wpływają na zmianę w postrzeganiu siebie jako matki i żony, co z pewnością przekłada się na tworzenie rodzin.

trwałość rodziny

Trwałość rodziny

Kolejnym czynnikiem wpływającym na kondycję i wartość współwczesnej rodziny jest z pewnością jej trwałość. Tu zauważamy jak gwałtownie wzrasta ilość rozwodów czy nieformalnych związków. Obok następstw związanych z rozpadem rodziny jak śmierć jednego z współmałżonków jest rozluźnienie podejścia do trwałości i jedności jaką od lat miała instytucja małżeństwa. Coraz częściej dopuszczalne i akceptowalne przez społeczeństwo tzw. „wolne związki”, deprawuje istotę wiernego, trwałego związku jakim jest małżeństwo i rodzina. Małżeństwo nie stanowi już społecznej normy a jego zawarcie nie jest traktowane jako naturalny etap w życiu dorosłego człowieka. Jest obligatoryjne i sami podejmujemy decyzje w jakim związku spędzimy swoje życie. Takie podejście do rodziny jako trwałej i stabilnej więzi wpływa negatywne postrzeganie a lekkość z jaką akceptuje się rozwiązanie małżeństwa poprzez rozwód dewaluuje jej wartość. Z pewnością na wzrost rozwodów oraz powstawanie luźniejszych związków niekoniecznie małżeńskich, wpływa rosnąca rola kobiet, ich edukacja, podejmowana praca zarobkowa, chęć robienia kariery i spełnianie się w rolach zawodowych. Ucieczka od przypisanej roli „Matki Polki”.

Warunki ekonomiczne

Aktualnie trudne do utworzenia i utrzymania warunki ekonomiczne oraz społeczne, nie stanowią dla młodych osób zachęty do tworzenia rodzin. Chcąc zapewnić odpowiedni status ekonomiczny i bytowy, często młodzi koncentrują się na karierze. Oczywiście, sam fakt utrzymania i wejścia na rynek pracy jest nierzadko problemem. To powoduje, że wielu młodych ludzi coraz później opuszcza domy rodzinne i podejmują decyzję o złożeniu własnej rodziny i posiadaniu potomstwa.

Bezrobocie i ubóstwo

Polskie rodziny często zmagają się również z problemem ubóstwa, związanym z bezrobociem. Trudności wynikające z braku możliwości zapewnienia odpowiednich i godnych warunków dla funkcjonowania rodziny, wpływa na spełnianie przez nią podstawowych ról wychowawczych, bytowych, rozwojowych. Często prowadzi do problemów związanych z zachowaniami patologicznymi jak nadużywanie alkoholu, przemocą, czy utracie zdrowia psychicznego, wobec braku stabilizacji i niepewności, wzrastającego permanentnego stresu i zamartwiania się o przyszłość.

eurosieroty

Migracja zarobkowa

Od dawna w naszym słowniku pojawia się zwrot „eurosierota” opisująca dzieci z rodzin rozłączonych przez migracje jednego lub obojga rodziców za granice w celach zarobkowych. Co jest przejawem funkcjonowania rodzin niepełnych, rozłączonych. Ten negatywny element funkcjonowania rodziny, uderza w więzi emocjonalne, wychowawcze czy opiekuńcze. Rodzina funkcjonująca niejako na odległość nie spęłnia podstawowych ról, często narażona jest na rozpad, gdyż rozłąka potęguje negatywne zdarzenia jak zdrada, tęsknota, długotrwała rozłąka. Ta sytuacja owszem, często gwarantuje zabezpieczenie finansowe, daje stabilność w kwestii bytowej. Jednak przekłada się to na problemy o charakterze emocjonalnym i społecznym. Dzieci z rodzin tak funkcjonujących narażone są na napięcie i stres związane z brakiem rodzica, jego nieobecnością w ich życiu i kolejnych fazach rozwoju.

Alternatywne modele rodziny

Jako odpowiedź na zmiany zachodzące w świecie, większej wolności oraz dynamicznych zmian w funkcjonowaniu rodziny, spowodowało powstanie wielu nowych nierzadko budzących kontrowersje form uznawanych jako rodzina. To związki odmienne od tradycyjnego modelu rodziny jaki był uznany dotąd przez społeczeństwo. Jako nowy rodzaj i model rodziny inny niż przyjęty tradycyjny oparty na małżeństwie jest „uznanie jako rodzina więzi i sieci społecznych niekoniecznie zlokalizowanych na tym samym terytorium, która bazuje na kulturowo identyfikowanych więziach biologicznych, małżeńskich, seksualnych lub przyjacielskich” tak według Lindy Waite można określić nowo powstające więzi tworzące model współczesnych rodzin. Różnice jakie można wymienić między tradycyjną rodziną a modelami alternatywnymi to: legalnie zawarte małżeństwo a konkubinat, życie w pojedynkę lub brak legalizacji związku. Posiadanie dzieci w związkach alternatywnych, brak potomstwa, świadomy wybór bezdzietności. Model tradycyjny tworzący dwójka rodziców, nowoczesna forma to rodzina niepełna, jeden rodzic. Wcześniej ojciec jako podstawowy żywiciel i ośrodek władzy w rodzinie, aktualnie ta forma zmienia się na korzyść, powstają związki egalitarne, gdzie obowiązki związane z praca zarobkowa i odpowiedzialnością spoczywa na obojgu płciach. Heteroseksualne modele rodziny, a modele homoseksualne. Wyłączność seksualna a jej zmiana na małżeństwa i związki otwarte. Nowy model rodzin rozszerzonych gdzie więzi nie dotyczą jedynie pary, ale większej sieci relacji międzyludzkich, rodziny rekonstruowane po rozwodach.

Kryzys czy zmiana?

 Co wynika z powyższych czynników? Czy należy rozpatrywać to jako przejaw kryzysu rodziny czy bardziej jako zmiana i odpowiedź na ewolucję jaka zachodzi na świecie? Z pewnością jako wadę należy podkreślić zmiany w braku jedności i trwałości rodziny jako instytucji. Zwiększoną ilość niepełnych rodzin, wzrost ilości wolnych związków, oraz spadek ilości rodzin z dziećmi, czy rodzin stworzonych na podstawie zawarcia związku małżeńskiego. Niekoniecznie jednak uznać należy te zachodzące zmiany jako kryzys. Owe przeobrażenia i nowe modele rodzin powstają w skutek zmian zachodzących w świecie. Ciężko, by taka jednostka jak rodzina nie ulegała transformacji w związku z rozwojem ekonomicznym, technologicznym czy społecznym. Nieunikniona jest więc modyfikacja funkcjonowania i modelu rodziny. nie oznacza, że traci ona na swojej wartości. Większość z nas uważa rodzinę jako ogromną wartość i dobro, gdzie od pierwszych dni uczymy się funkcjonowania, tworzymy więzi czy spełniamy się w rolach społecznych. Zaspokajamy poczucie bezpieczeństwa jak i potrzeby emocjonalne. Rodzina ulega ciągłym zmianom i ewaluuje zgodnie z narzucanymi przez zmiany w świecie ekonomiczne, trendy społeczne, nowoczesne formy komunikacji czy przemianami społeczno-gospodarczymi. Nowe tworzące się modele rodzin również mają możliwości spełniania funkcji jakie od lat przypisuje się tradycyjnej rodzinie. Z pewnością jest tu pole do działania dla tworzenia specjalistycznego wsparcia dla nowych modeli rodzin, samotnych rodziców. Nauki i drogowskazów dla spełniania funkcji rodzicielskiej, wychowawczej, emocjonalnej, dla kształtowania pozytywnych wzorców oraz przekazywania wartości dla młodego pokolenia. Świat się nie zatrzyma w rozwoju a zmiany w funkcjonowaniu rodzin są nieuniknione. Wszelkie niebezpieczeństwa godzące w trwałość rodziny jej stabilność, oraz uznanie za najważniejszą wartość nie znikną. Z pewnością w naszym interesie jest ochrona dobra jakim jest rodzina i pomimo jej wielu nowych modeli, definicji i zmian w niej zachodzących spełnianie przez nią funkcji jakie od lat pełni rodzina jest istotą jej ponadczasowości i ogromnej wartości.


Zdjęcia:

Photo by Sandy Millar on Unsplash

Photo by Jonathan Borba on Unsplash

Photo by JESHOOTS.COM on Unsplash


Zobacz również:

Jaką terapię wybrać ? Terapia systemowa

 Nauka od dawna zakłada istnienie wzajemnie zależnych od siebie systemów. System to taki wielopiętrowy układ, złożony z wielu podsystemów.Z biologicznego punktu widzenia np. Człowiek jest takim systemem, tworzą go kolejne podsystem...

Czytaj więcej

Jak pomóc osobie w depresji?

Według obecnych doniesień, depresja dopada co dziesiątą osobę na świecie. Aktualnie stanowi już czwarty co do ważności problem zdrowotny, a przewidywania dotyczące roku 2020 mówią, że będzie ona stanowić drugi problem w skali zachorowań. Są to...

Czytaj więcej

Zespół stresu pourazowego. Czym jest PTSD?

Chroniczny napięcie i stres związany z pracą, stylem życia i kłopotami dnia codziennego często odbija się na naszym zdrowiu. Niekiedy nie jesteśmy na tyle silni, by odeprzeć problemy i popadamy w melancholię, chandrę i przygnębienie. Poddajemy się ak...

Czytaj więcej