Przeniesienie i przeciwprzeniesienie w terapii. Kiedy pacjent przelewa swoje emocje na terapeutę
Redakcja Lumine

W trakcie psychoterapii pacjent nieświadomie przelewa na terapeutę reakcje emocjonalne, które odczuwał wobec znaczących osób ze swojego życia. Poniekąd odtwarza z nim relacje, które kiedyś miał z rodzicami, co może doprowadzić do poczucia zależności, wrogości albo pociągu seksualnego. Taki stan rzeczy wywołuje również emocje w samym analityku. Zjawiska te określa się jako przeniesienie i przeciwprzeniesienie.

Przeniesienie i przeciwprzeniesienie to terminy nierozerwalnie związane z psychoanalizą. Wyobraź sobie, co dzieje się w trakcie terapii w tym nurcie, kiedy to podświadomość dochodzi do głosu, a między terapeutą, a pacjentem tworzy się specyficzna relacja. To właśnie ona powoduje przeniesienie i przeciwprzeniesienie. Co dokładnie oznaczają te terminy?

Przeniesienie w psychoanalizie

Przeniesienie w psychoanalizie dotyczy odtworzenia dziecięcych fantazji, które pomagają terapeucie odkryć przyczyny problemów pacjenta. Dosłownie oznacza to nakładanie poprzednich wydarzeń na te aktualne. Żeby lepiej zrozumieć to pojęcie, powołajmy się na kilka definicji.

Zygmunt Freud, twórca psychoanalizy, początkowo uważał, że przeniesienie jest przeszkodą w terapii, ponieważ pacjent stawia opór przed udostępnieniem swoich nieświadomych myśli i uczuć. Jednak terapeuta jest w stanie go przełamać.

Zobacz: Terapia psychoanalityczna - jak przebiega i kto może z niej skorzystać?

Melanie Klein za przeniesienie uznaje odtworzenie nieświadomych fantazji pacjenta i używania analityka, by ponownie je przeżyć. Natomiast Doland Woodson Winnicott proponuje, by przeniesienie traktować jako replikę więzi macierzyńskiej. Zatem pacjent używa tutaj terapeuty jako obiektu przejściowego i nadaje mu wymiar przeniesienia i interpretacji.

Podsumowując, przeniesienie pozwala na odtworzenie dziecięcych fantazji z pomocą terapeuty. Wymaga to nie tylko konieczności poinformowania pacjenta o tym, co może wydarzyć się na terapii, ale i pełnej akceptacji tego procesu. Jest to element niezbędny, by między leczącym i leczonym pojawiło się zaufanie.

przeniesienie_przeciwprzeniesienie_w_terapii

Zakochanie się w terapeucie

Odtworzenie dziecięcych fantazji idzie w parze z pułapką. Pacjentom może wydawać się, że zakochali się w swoim terapeucie, wówczas dochodzi do sytuacji, w której pacjent pozwala sobie na spóźnianie się czy zaczyna rozmowy o innych specjalistach. Działa to w dwie strony, analityk również musi być ostrożny. Sygnałem ostrzegawczym powinny być kłótnie z pacjentem czy myśli na jego temat.

Zobacz: Po czym poznać dobrego psychoterapeutę?

Przeciwprzeniesienie w psychoanalizie

Teraz przejdźmy do przeciwprzeniesienia, które Zygmunt Freud opisał jako reakcję emocjonalną analityka na bodźce pochodzące od pacjenta. Jest ona wynikiem jego nieświadomych uczuć, dlatego tak ważne jest, by pozostał on czujny. Przeciwprzeniesienie przebiega zatem w odwrotnym kierunku do przeniesienia. W momencie, gdy pacjent zaczyna przeżywać ponownie swoje fantazje z dzieciństwa, przenosi je na terapeutę, co poniekąd jest wywieraniem na niego wpływu. Analityk przyjmuje na siebie cierpienie pacjenta i tym samym naraża na szwank własne życie psychiczne. Nie może jednak wytworzyć związku osobistego z pacjentem, ponieważ powinien być profesjonalistą.

W ten sposób, w ramach dynamiki przeniesienia i przeciwprzeniesienia tworzy się relacja przeniesieniowa, która jest istotą terapii.

Zobacz: Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu - na czym polega i kto może z niej skorzystać?

przeniesienie_przeciwprzeniesienie_w_terapii

Przeniesienie i przeciwprzeniesienie w praktyce

Dzięki przelaniu na terapeutę swoich reakcji emocjonalnych pacjent uzmysławia sobie ich istnienie, ale i wpływ na własne motywacje i budowanie relacji z innymi ludźmi np. może odkryć, że traktuje pewne osoby wrogo w ramach powtarzanego schematu relacji z wrogim rodzicem. Pozwala to zrozumieć własne zachowania, przepracować je i zastąpić bardziej dojrzałymi. Do przeniesienia dochodzi nie tylko w relacji terapeuta - pacjent, ale i w życiu. Przykładowo, jeśli jakaś osoba będzie przypominać Ci siostrę, z którą się nie dogadywałeś w dzieciństwie, automatycznie możesz jej nie polubić.

Wracając do terapii, przeniesienie wywołuje emocje w terapeucie, czyli przeciwprzeniesienie. Jednak, by pozostał on profesjonalistą, nie może dopuścić, by treści indukowane przez pacjenta, wpływały na profesjonalny ogląd sytuacji, a tym bardziej stworzyły między nimi więź.

przeniesienie_przeciwprzeniesienie_w_terapii


Zdjęcia:

Photo by sarandy westfall on Unsplash

Photo by Jon Tyson on Unsplash

Photo by ian dooley on Unsplash

Photo by Lindy Baker on Unsplash

Photo by Paola Chaaya on Unsplash


Zobacz również:

Przeniesienie i przeciwprzeniesienie w terapii. Kiedy pacjent przelewa swoje emocje na terapeutę

W trakcie psychoterapii pacjent nieświadomie przelewa na terapeutę reakcje emocjonalne, które odczuwał wobec znaczących osób ze swojego życia. Poniekąd odtwarza z nim relacje, które kiedyś miał z rodzicami, co może doprowadzić do...

Czytaj więcej