Problemy psychiczne związane z chorobą nowotworową
Redakcja Lumine

Rak – krótki wyraz budzący ogrom emocji gdy odnosi się do diagnozy lekarskiej.Ciężar jaki spada na barki chorego, oraz jego bliskich wyzwala lęk, gniew, szokuje i wpędza w rozpacz. Tak traumatyczne przeżycie odbija się na zdrowiu psychicznym chorego. Reakcja i emocje wyzwalane od początku diagnozy, jak i podczas leczenia mogą występować w różnym nasileniu i powodować dodatkowo zaburzenia psychiczne.

Statystyki są bezlitosne, choroby nowotworowe dotykają coraz większa liczbę osób. I pomimo ogromnego postępu medycyny, ciągle zachorowalność i odziały onkologiczne notują wzrost liczby chorych. Niestety opieka medyczna osób z nowotworem skupia się jedynie na leczeniu samej choroby onkologicznej, chemioterapii, dalszej diagnostyce, czy zapobieganiu bólowi a sfera psychiczna pozostaje trochę na boku. Zderzenie się z rzeczywistością, jaką jest walka o zdrowie a często samo życie, nie jest drogą łatwą i nikt nie jest na nią przygotowany. Jak tak silne emocje wpływają na stan psychiczny chorego i jakie rodzaje zaburzeń psychicznych mogą dodatkowo dotknąć osoby leczone onkologicznie?

rak diagnoza

Diagnoza

Moment, w którym nasz świat rozpada się na kawałki. Emocje związane z faktem nowej, nieznanej rzeczywistości. Poczucie żalu. Odczuwany gniew, złość a przede wszystkim lęk jest ogromny. To co czuje chory i jego bliscy jest zrozumiałe. Jest reakcją, która prowadzi do akceptacji danej sytuacji. Odnalezienia się w niej i na nowo funkcjonowania w świecie. Jednak to dość obciążający nas psychicznie czas. Wtedy mogą rozwinąć się zaburzenia psychiczne lub ujawnić się i nasilić zaburzenia, które wcześniej występowały. Istotnym elementem jest wywiad z chorym, czy takie zaburzenia istniały, oraz obserwacja, ewentualnych symptomów depresji lub lęku nie pojawiających się w zachowaniu chorego. Do najczęściej ujawniających się zaburzeń psychicznych u chorych leczonych onkologicznie wymienia się :

  • Problemy adaptacyjne
  • Zaburzenie depresyjne
  • Zaburzenia lękowe
  • Syndrom Damoklesa
  • Zespół Stresu pourazowego
  • Zaburzenia poznawcze
  • uzależnienia
  • Problemy adaptacyjne

To jedno z pierwszych i najczęściej występujących zaburzeń jakie doświadczają osoby chore. Najczęściej obserwuje się je na etapie diagnostycznym choroby. Objawami jest zachowanie chorego, które jest niepokojące jednak nie na tyle silne, by zaliczyć je do zaburzeń lękowych czy depresji. Oczywiście sytuacja stresowa jaką jest informacja o chorobie nowotworowej prowadzi do zmiany zachowania co jest naturalną reakcją na stres. Jednak po upływie określonego czasu nadchodzi zrozumienie i akceptacja wraz z wola walki.

Zaburzenie depresyjne

Długotrwałe obniżenie nastroju, wycofanie się z życia poprzez utratę zainteresowań, brak odczuwania przyjemności. Dodatkowo związane z bezsennością, poczuciem beznadziejności, zaburzeniami odżywiania, zaburzeniami koncentracji i myślami samobójczymi, mówią już o wystąpieniu depresji. U pacjentów leczonych onkologicznie często pojawia się obniżenie poziomu bólu, płaczliwość oraz ogólne rozdrażnienie. Utarta sprawności, ciężar sytuacji dotyczących leczenia, ogólnie złe samopoczucie jest dodatkowo bodźcem negatywnie wpływającym na nastrój oraz odbieranie świata. Wpływ samopoczucia chorego zdecydowanie odbija się na jego układzie immunologicznym. Wykazywanie braku „ chęci do życia” jest sygnałem dla ciała o zmniejszeniu motywacji do walki z choroba. Bardzo ważnym zatem elementem jest zapewnienie opieki psychologicznej oraz wsparcia psychicznego dla chorego. Badania potwierdzają, że osoby chore na nowotwór, jednocześnie cierpiące na depresję wykazują większy wskaźnik umieralności. Tu niezbędne jest wsparcie specjalistów, często również stosowanie leków przeciwdepresyjnych oraz wsparcie bliskich.

rak depresja lęk

Zaburzenia lękowe

Stres oraz lęk mocno oddziałują na nasz układ immunologiczny, hormonalny oraz nerwowy a te układy bezpośrednio warunkują prawidłowe i sprawne działanie naszego organizmu. Okres choroby jest dla ciała wyzwaniem a powrót do zdrowia warunkują obok leczenia i skuteczności terapii także nasze siły witalne oraz możliwości regeneracyjne. Gdy szwankują powyższe układy w naszym organizmie, nasze ciało wolniej reaguje na leczenie i regenerację. Statystycznie u aż 25% chorych onkologicznie występują zaburzenia lękowe, a 48% leczy już to zaburzenie. Lęk może mieć objawy lęku napadowego, lub być trwałym towarzyszem jako lęk uogólniony. Odczuwane stałe napięcie, niepokój, rozdrażnienie, problemy z pamięcią czy zasypianiem. Brak możliwości odprężenia się i zrelaksowania, dodatkowo obciąża organizm trzymając go w ciągłej gotowości. Wpływa to zarówno na komfort życia pacjentów z nowotworami jak i postępy w leczeniu.

Syndrom Damoklesa

To zaburzenie dotyka pacjentów w remisji. Jest to zaburzenie lękowe, strach, że choroba wróci. Pacjenci najczęściej odczuwają wzmożony lęk przed wizytami kontrolnymi i ciągle przekonani są o powrocie choroby, uważają że nawrót choroby jest związany tylko z kwestią czasu. Często, lęk ten pomimo świetnych wyników i ogólnej dobrej sprawności, może powodować różnego rodzaju zachowania prowadzące do nadmiernej ostrożności lub wycofania się z ról społecznych.

Zaburzenia poznawcze (Chemobrain)

Częstym powikłaniem po leczeniu chemioterapią jest obniżenie funkcji poznawczych takich jak problemy z pamięcią, szybkości i czasu reagowania, umiejętności psychomotorycznych, oraz zdolności wzrokowo -przestrzennej. Pacjenci skarżą się również na obniżenie koncentracji i uwagi a czasem na problemy z płynnością mowy. Zaburzenie to zwane chemobrain, jest z reguły chwilowe i przemijające a jego objawy niezbyt uciążliwe. Świetnym rozwiązaniem dla poprawy sprawności poznawczych, jest ćwiczenie tych funkcji np. przez rozwiązywanie krzyżówek lub naukę języków. Należy również zadbać o relaks, odpowiednią ilość snu oraz aktywność fizyczną.

rak leki

Uzależnienia

Problemem z którym zmagają się pacjenci onkologiczni również są uzależnienia. Głownie jest to nadużywanie substancji przeciwlękowych, nasennych, przeciwbólowych w dawkach przekraczających zalecane. Często również może pojawić się nadużywanie alkoholu. Oczywiście stosowaniem powyższych leków nierzadko jest uzasadnione samym faktem leczenia, jednak należy obserwować ich ilość i zgodność z zaleceniami lekarzy. Nadużywanie alkoholu lub innych używek wpływa negatywnie i jest niebezpieczne podczas leczenia. Tu zalecana jest pełna kontrola nad stosowaniem tych substancji przez chorego.

Leczenie onkologiczne jest trudnym doświadczeniem i o ile faktem jest, że to ciało choruje to bez wiary w wyzdrowienie i chęci do życia ciężko przekonać je do mobilizacji wszystkich swoich sił w walce z chorobą. Coraz głośniej mówi się o podejściu holistycznym do pacjentów. Gdzie równie ważnym elementem powrotu do zdrowia jest dbałość o zdrowie psychiczne chorego. W odpowiedzi na rosnące potrzeby chorych jak i ich rodzin rozwija się pomoc psychoonkologiczna niosąca wsparcie zarówno chorym jak i ich rodzinom.


Zdjęcia:

Zdjęcie KAL VISUALS na Unsplash

Zdjęcie National Cancer Institute na Unsplash

Zdjęcie Claudia Wolff na Unsplash

Zdjęcie Anshu A na Unsplash


Zobacz również:

Jak odróżnić nerwicę od zwykłego strachu?

Każdy człowiek na pewno nie raz znalazł się w trudnej sytuacji, która wyzwoliła w nim przemijającą emocję, jaką jest strach. Trudny egzamin, rozmowa o pracę, pisk opon hamującego samochodu lub po prostu burza, to tylko namiastka powodów...

Czytaj więcej

Nerwica czy depresja? Poznaj różnice i podobieństwa.

Obie podstępnie wkraczają w życie, powoli, a jak już się rozgoszczą sieją spustoszenie. Tak! Depresja i nerwica potrafią zniszczyć marzenia i cele człowieka. Wyeliminować z życia społecznego, zabrać siły do działania. Utrudnią najprostsze czynnośc...

Czytaj więcej

Chcę mieć dziecko, a nie mogę - depresja w niepłodności

Niepłodność dotyka wielu aspektów życia człowieka. Godzi w poczucie własnej wartości, podważa kobiecość i męskość. Nie  spełnia oczekiwań otoczenia, psuje relacje w związku, budzi lęki dotyczące własnej osoby, partnera czy wspólnej...

Czytaj więcej