Jak prawidłowo ocenić zachowanie swoje i drugiego człowieka? Unikać podstawowego błędu atrybucji
Redakcja Lumine

Podstawowy błąd atrybucji to skłonność do przypisywania cudzym zachowaniom wewnętrznych przyczyn i ignorowanie tych zewnętrznych. Jak go poznać i jak go unikać?

Ludzie mają wręcz naturalną tendencję do oceny zachowania - zarówno swojego, jak i cudzego. Na tej podstawie wydajemy oceny i wydaje nam się, że są obiektywne. Tymczasem wcale tak nie jest, zwykle kierujemy się pewnymi tendencjami jak choćby teorią atrybucji.

Taka sytuacja. Wracasz z pracy do domu i nagle pędzący jak oszalały kierowca wymusza na Tobie pierwszeństwo. Dajesz tak po hamulcach, że między asfaltem, a oponą zaczyna iskrzyć, z Twoich ust wydobywa się szeroki wachlarz inwektyw, łącznie z tymi, o których pojęciach nawet nie miałeś. "Debil" - myślisz. A ten rozpędzony samochód prowadził ojciec, który właśnie dowiedział się, że jego córka jest w szpitalu. Ale Ty nawet nie pomyślisz o tym, co tego człowieka skłoniło do takiej szalonej jazdy, za pewnik przyjmujesz, że zawsze zachowuje się on w ten sposób na drodze. To jest właśnie podstawowy błąd atrybucji.

Teoria atrybucji - co to?

Teoria atrybucji to podstawowy sposób wyjaśniania zachowania człowieka - zarówno swojego, jak i cudzego. Atrybucje dzielimy na wewnętrzne i zewnętrzne. Pierwsze z nich będą dotyczyć czynników jak charakter, osobowość, postawa i poglądy, a zewnętrzne skupiają się na przyczynach sytuacyjnych (np. zły dzień).

Zobacz: Heurystyki, czyli o tym, jak Twój mózg chodzi na skróty

Przykład: Jesteś na imprezie, widzisz, że na uboczu siedzi dziewczyna, która przez cały wieczór nie odzywa się do nikogo. Myślisz, że jest małomówna albo z natury naburmuszona. Tymczasem w ten dzień rzucił ją chłopak i nie chciała siedzieć sama w domu, więc przyszła do przyjaciółki.

teoria artybucji

Podstawowy błąd atrybucji - co to jest?

Podstawowym błędem atrybucji nazywamy skłonność do przypisywania zachowaniom innych ludzi wewnętrznych przyczyn (związanych z cechami osobowości), przy jednoczesnym pominięciu wpływów zewnętrznych. Istnieje także atrybucja w służbie ego. Jest to sytuacja, w której oceniamy własne zachowanie - powiedzmy - porażkę. Będziemy sobie wyjaśniać ją wpływami zewnętrznymi (zły dzień, choroba, stres), a nie wewnętrznymi (np. własną niewiedzą).

podstawowy błąd atrybucji definicja

Podstawowy błąd atrybucji - skąd się bierze?

Skąd bierze się podstawowy błąd atrybucji? Możliwe, że jest to wynik tzn. "fenomenu sprawiedliwego świata", który mówi o tym, że ludzie dostają to na co zasłużyli. Zatem przypisując czyjąś porażkę cechom charakteru, spełniamy swoją potrzebę wiary w sprawiedliwy świat, a to z kolei wzmacnia kontrolę nad własnym życiem.

Zobacz: Dlaczego samopoczucie w poniedziałek i po urlopie zawsze jest obniżone? Odpowiada za to efekt kontrastu

Błąd atrybucji jest też związany z kulturą. Okazuje się, że w kulturach indywidualistycznych (kultura Zachodu kładąca nacisk na jednostkę) ludzie częściej są stronniczy niż ci wywodzący się z kultur kolektywistycznych (nacisk na przynależność grupową i interesy wspólnoty), którzy częściej zwracają uwagę na czynniki zewnętrzne.

podstawowy błąd atrybucji przyczyny

Podstawowy błąd atrybucji - jak go unikać?

Dlaczego warto wiedzieć, kiedy ulega się podstawowemu błędowi atrybucji? Wyobraź sobie, że Twoja tendencja do przypisywania zachowania innych ludzi ich cechom charakteru włącza się w trakcie rodzinnej kłótni. Czy jesteś wówczas w stanie przeprowadzić ją w sposób konstruktywny? Nie. Z automatu stawiasz się w lepszej sytuacji i innych w gorszej. Podstawowy błąd atrybucji pojawia się również zawsze tam, gdzie tłumaczysz sukcesy i porażki - zarówno swoje, jak i innych.

Zobacz: Błędy poznawcze - poznaj je, a będziesz wiedzieć, jak ich unikać i obiektywnie oceniać zdarzenia

Jak zatem unikać podstawowego błędu atrybucji? Pierwszym krokiem jest świadomość jego istnienia, która pozwoli Ci spojrzeć na problem poprzez pryzmat sytuacji. Kolejnie należy zadać sobie pytanie: "Jak ja zachowałbym się w dokładnie takiej samej sytuacji?", a następnie należy znaleźć to, co z pozoru jest nie widoczne, czyli wszystkie czynniki, które mogą wpłynąć na takie, a nie inne zachowanie jednostki.

podstawowy błąd atrybucji jak unikać


Zdjęcia:

Photo by Tim Cooper on Unsplash

Photo by Mario Purisic on Unsplash

Photo by Helena Lopes on Unsplash

Photo by Alexis Brown on Unsplash

Photo by Jack Finnigan on Unsplash


Zobacz również:

Dlaczego samopoczucie w poniedziałek i po urlopie zawsze jest obniżone? Odpowiada za to efekt kontrastu

Dlaczego powrót do pracy po urlopie jest taki ciężki? Za złe samopoczucie po weekendzie i powrocie do pracy po świątecznej przerwie odpowiada efekt kontrastu. Czym jest i jak go uniknąć?

Czytaj więcej

Błędy poznawcze - poznaj je, a będziesz wiedzieć, jak ich unikać i obiektywnie oceniać zdarzenia

Błędy poznawcze to nieracjonalne spostrzeganie rzeczywistości, które wpływa na ludzkie rozumowanie, postawy, emocje i zachowanie. Dzięki ich poznaniu można oderwać sytuację od kontekstu i podejmować lepsze w skutkach decyzje.

Czytaj więcej

Czym jest efekt następnego w kolejce i jak może zepsuć burzę mózgów?

Efekt następnego w kolejce jest błędem poznawczym polegającym na tym, że osoba, która zaraz ma zaprezentować swoje zdanie, nie skupia się na tym, co mówią inni, bo przygotowuje się do własnej prezentacji. Jak wpływa to na burzę m&o...

Czytaj więcej