Jak powstają nieadaptacyjne schematy?
Redakcja Lumine

Schematy działają jak pułapka na samego siebie, ciężko z nich się uwolnić i choć przynoszą nam same straty, tkwimy w nich powielając te same wzorce. Jak powstają schematy? Co jest źródłem tych sztywnych, nieadaptacyjnych wzorów zachowania?

Podstawowe potrzeby

Dzieciństwo, to okres w naszym życiu, który niewątpliwie odbija się na naszym dalszym funkcjonowaniu. Wczesne lata kształtują nasz charakter oraz nawyki. Uczymy się co dobre a co złe, oraz jak reagować na poszczególne wydarzenia i sytuacje. Dzieciństwo jest także etapem gdzie zdobywamy wiedze o świecie, o nas samych, obserwując ważne dla nas osoby uczymy się relacji, uczuć i wartości, którymi w przyszłości będziemy się kierować. I w tym okresie powstają schematy. Jako odpowiedź na przeżycia i doświadczenia, najczęściej negatywne i traumatyczne. Sytuacje te to powtarzające się wydarzenia, które wynikały z niezaspokojenia naszych podstawowych potrzeb emocjonalnych jako dziecko. Do podstawowych potrzeb emocjonalnych, które w dzieciństwie, powinny być zapewnione zaliczamy:

  • Potrzeba bezpieczeństwa – tu dla zaspokojenia tej potrzeby wymagane jest zapewnienie dziecku opiekę, troskę i akceptację, miłość, czułość, stabilna więź,
  • Autonomia i kompetencja – poczucie tożsamości
  • Zapewnienie wolności wyrażania uczuć, emocji i potrzeb,
  • Spontaniczność i zabawa
  • Realistyczne granice

Niezaspokojenie powyższych potrzeb, powoduje, że jako dzieci budujemy swój własny system poznawczo-emocjonalny. Dzięki niemu staramy się zrozumieć, wyjaśnić brak zaspokojenia danej potrzeby, oraz emocji jakie temu towarzyszą. Schemat powstaje naturalnie i automatycznie wynikając z obrazu środowiska i systemu funkcjonowania rodziny.

Wymienione potrzeby są uniwersalne dla każdego człowieka, oczywiście każdy z nas ma inny poziom ich odczuwania. Jedni odczuwają silnie ich brak a inni zdecydowanie mniej. Na siłę tych odczuć wpływa również temperament dziecka i jego interakcja z wczesnym środowiskiem w jakim funkcjonuje.

schematy a potrzeby dziecka

Wczesnodziecięce doświadczenia sprzyjające powstawaniu schematów

Istnie cztery rodzaje doświadczeń wpływających na fakt powstania nieadaptacyjnych schematów w naszym życiu:

  • Toksyczna frustracja potrzeb- gdy w dzieciństwie występuje mało dobrych doświadczeń, powstają takie schematy jak schemat Opuszczenie oraz Deprywacja emocjonalna. Tu jako dziecko nie otrzymujemy wystarczającej opieki, która daje nam poczucie bliskości, miłości i stabilności więzi.
  • Traumatyzacja lub wiktymizacja - najczęściej występuje gdy dziecko dotyka krzywda, przemoc lub jest ofiarą molestowania. Dziecko wykształca takie schematy jak Nieufność i skrzywdzenie, Niepełnowartościowość i wstyd, Podatność na zranienie.
  • Za dużo dobrego – występuje gdy dziecko otrzymuje w nadmiarze same dobre rzeczy, a w zupełności wystarczające byłoby ograniczenie tych dóbr do mniejszej ilości. Dziecko jest traktowane przez rodziców bardzo dobrze, jako wręcz uprzywilejowane i rozpieszczane. Buduje to na przyszłość schematy takie jak: Zależność i niekompetencja oraz Roszczeniowość i przekonanie o szczególnych uprawnieniach. Tu rodzice wykazując się nadmierną opiekuńczością nie zaspokajają potrzeb autonomii i realistycznych granic dziecka.
  • Selektywna internalizacja lub identyfikacja z innymi ważnymi- w tym doświadczeniu jako dziecko albo utożsamiamy się z rodzicem jego myślami, uczuciami i zachowaniem lub odcinamy się od tych zachowań nie uwewnętrzniając ich. Jako przykład możemy podać dziecko, które doświadczyło przemocy fizycznej, może przejąć rolę agresora i w życiu dorosłym, gdy jako dziecko stawiało opór atakom przemocy rodzica. Może być też tak, że atakowane dziecko przyjmuje postawę bierną, poddając się i przyjmując rolę ofiary.

schematy a temperament

Temperament

Oprócz doświadczeń ogromny wpływ na kształtowanie się schematów ma temperament emocjonalny dziecka. Siła naszego temperamentu z jakim się rodzimy. Temperament to cechy, które w znaczący sposób będą wpływać na nasze reakcje na doświadczenia. Dziecko z silnym temperamentem inaczej zareaguje i poradzi sobie z atakiem przemocy, niż dziecko o temperamencie pasywnym, które będzie chciało się przypodobać, lub biernie zareaguje na sytuację. To wpływa na tworzenie się naszych schematów poprzez reakcje i emocje jakie doświadczamy.

Źródłem schematów zatem jest niezaspokojenie podstawowych potrzeb, które potrzebne są do prawidłowego rozwoju emocjonalnego nas jako dzieci. Choć schematy tworzymy w dzieciństwie to powielamy je oraz wzmacniamy przez całe życie. Powstałe, mocno zakorzenione w nas są trudne do zmiany, nie jest to jednak niemożliwe. Terapia schematów długotrwała i wymagająca pomaga nauczyć się rozpoznawać schematy, negatywnie wpływające na nasze funkcjonowanie oraz panowanie nad emocjami i reakcjami gdy schemat daje o sobie znać. Co przekłada się na lepsze funkcjonowanie w życiu i budowanie poprawnych relacji z otoczeniem oraz zamianę sposobu myślenia o nas samych.


Zdjęcia:

Zdjęcie: Justin Luebke na Unsplash

Zdjęcie: Chinh Le Duc na Unsplash

Zdjęcie: Simon Rae na Unsplash


Zobacz również:

Emocje. W jakim stopniu kierują naszym życiem?

Nasze uczucia ujawniają się częściej szybciej niż rozsądek i czasem one decydują o tym co w danej chwili robimy. Nie zawsze jest to mądre, ale spróbujmy tłumaczyć osobie zakochanej to tylko emocje zachowuj się rozsądnie. Kiedy dana osoba całko...

Czytaj więcej

Chcę się zabić. Co robić gdy mam myśli samobójcze?

Kiedyś temat tabu, dzisiaj element otaczającej nas rzeczywistości. Nie wierzycie? W Polsce 15 osób dziennie podejmuje próbę samobójczą, swój cel osiąga 11 z nich, reszta zyskuje miano niedoszłych samobójców....

Czytaj więcej

Jak radzić sobie z atakiem lęku?

Jeśli raz w życiu doświadczyło się ataku paniki, uczucia tego nie można porównać do żadnego innego. A jak tym, którzy takie sytuacje znają ze słyszenia, przybliżyć ten stan?

Czytaj więcej