Heurystyki, czyli o tym, jak Twój mózg chodzi na skróty
Redakcja Lumine

Dlaczego będąc na zakupach nie analizujesz etykiet wszystkich produktów, by wybrać ten najlepszy dla siebie, a kierowców czerwonych samochodów oceniasz jako przekraczających prędkość? Porozmawiajmy o tym, jak Twój mózg chodzi a skróty, czyli o heurystykach oraz błędach poznawczych, do których mogą one prowadzić.

Z każdej możliwej strony jesteś bombardowany informacjami, których Twój mózg nie jest w stanie zapamiętać i przetworzyć, dlatego wybiera to, co najważniejsze i tym samym poniekąd chodzi na skróty. Za wieloma decyzjami, które podejmujesz każdego dnia stoją tzw. uproszczone metody myślenia zwane heurystykami. Dzięki nim nie analizujesz etykiet produktów w sklepie, tylko wybierasz ten, który uznasz za najlepszy. Jednak z drugiej strony, te same mechanizmy sprawiają, że oceniasz innych po wyglądzie, czy zapamiętujesz jedynie niektóre informacje z wykładów.

Heurystyki - co to jest?

Heurystyki to uproszczone metody wnioskowania, które są równie przydatne, co zawodne. Z jednej strony pozwalają podejmować decyzje bez rozkładania dotyczącej ich sytuacji na czynniki pierwsze, ale jednocześnie mogą prowadzić do błędów poznawczych.

Zobacz: Cały świat mnie obgaduje. Co przeżywa osoba z urojeniami ksobnymi?

heurystyki

Heurystyka dostępności

Nawet nie zdajesz sobie sprawy z tego, jak często Twój mózg korzysta z heurystyki dostępności. Polega ona na przypisywaniu większego prawdopodobieństwa zdarzeniom, które są dostępne w świadomości i cechują je silne emocje. Przykład? Pewnie zakładasz, że więcej osób ginie w wypadkach powietrznych niż lądowych. Dlaczego? Zapewne dlatego, że są one nagłośnione i bardziej dramatyczne. W rzeczywistości jednak podróże samolotami uchodzą za najbezpieczniejsze.

To jeden z przykładów błędów poznawczych, które mogą być wynikiem heurystyki dostępności. Kolejnymi mogą być: efekt świeżości, czyli tendencja do lepszego zapamiętania informacji, które pojawiają się na wstępie i zakończeniu komunikatu; efekt konfirmacji będący tendencją do selektywnego wybierania tych informacji, które są przez nas oczekiwane i potwierdzają naszą rację; efekt wiedzy po fakcie polegający na ocenianiu przeszłych wydarzeń jako przewidywalnych, choć w chwili ich zajścia wcale takie nie były. Warto również wspomnieć o egocentryzmie atrybucyjnym, który doskonale widać w zakładach pracy. Polega on na przecenieniu własnego wkładu w efekt współpracy z innymi osobami. Przykładowo, Jan, który pracował nad ważnym projektem wraz ze swoim zespołem, mówi o "swoim sukcesie", a nie o "sukcesie całego działu".

Zobacz: Jak działają mechanizmy obronne ego?

heurystyki

Heurystyka zakotwiczenia

Heurystyka zakotwiczenia zwana jest także heurystyką dostępności i polega na tym, że wykorzystujesz łatwo dostępną lub zasugerowaną informację do udzielenia odpowiedzi na pytanie. Może ona być także nieświadomie przez Ciebie modyfikowana. Heurystykę zakotwiczenia często wykorzystje się w negocjacjach. Przykład? Idziesz po podwyżkę do szefa. Chcesz otrzymać 500 zł więcej, ale mówisz mu o 700 zł. Ustalasz swój przedział negocjacyjny przy czym wychodzisz od zawyżonej kwoty i schodzisz do tej oczekiwanej.

Nie ma jednak heurystyki bez błędów poznawczych. W przypadku tego skrótu myślowego ryzykujesz pojawieniem się tzw. efektu halo, który polega na przypisywaniu osobie cech pozytywnych lub negatywnych jedynie na podstawie pierwszego wrażenia. Kolejnym niebezpieczeństwem jest tutaj efekt skupienia, czyli tendencja do koncentrowania się na szczegółach, co dezorganizuje planowanie całego działania.

heurystyki

Heurystyka reprezentatywności

Skróty myślowy zwany heurystyką reprezentatywności polega na klasyfikacji obiektu na podstawie jego podobieństwa do przypadku, który jest nam znany. Przykład? Jeśli myślisz o nauczycielce, masz w głowie panią w okularach i z książką pod pacha. Złodziej w Twojej głowie to osoba w czarnym stroju i czarnej kominiarce? Wniosek? Przypisujemy innym cechy, które pasują nam do danego wyobrażenia. Heurystykę tę widać również we wszelkich teoriach spiskowych. Przykładem jest choćby katastrofa smoleńska.

Zobacz: Chore myślenie, czyli urojenia. Czym są zaburzenia urojeniowe i kiedy szukać pomocy?

Do jakich błędów poznawczych prowadzi heurystyka reprezentatywności? Choćby do złudzenia Monte Carlo zwanego również paradoksem hazardzisty. Polega ono na tendencji do przeceniania możliwego wyniku losowania na podstawie tego, że taki wynik dawno nie wystąpił. Sprowadza się to traktowania zdarzeń, na które nie ma się wpływu w sposób, w jaki jednak miałoby się nad nimi kontrolę. Coś dawno nie wystąpiło, to może zdarzyć się właśnie teraz, bo "przyszła na nie pora".

Kolejny jest błąd koniunkcji będący tendencją do zawyżania prawdopodobieństw posiadania przez daną osobę czy obiekt cechy, która występuje wraz z inną. Przykładem jest założenie, że kierowca czerwonego samochodu będzie nagminnie przekraczać prędkość.

Choć heurystyki stosujemy codziennie i robimy to w sposób nieświadomy, warto poznać zarówno je same, jak i błędy poznawcze, do których mogą prowadzić. Dzięki temu możliwe jest powstrzymanie się np. przed wydawaniem osądów na postawie pierwszego wrażenia, które może być mylne.

heurystyki


Zdjęcia:

Photo by photo-nic.co.uk nic on Unsplash

Photo by Dan Dimmock on Unsplash

Photo by Felicia Buitenwerf on Unsplash

Photo by Matt Lamers on Unsplash

Photo by Jonathan Gallegos on Unsplash


Zobacz również:

Cały świat mnie obgaduje. Co przeżywa osoba z urojeniami ksobnymi?

Joanna nie może pozbyć się wrażenia, że wszyscy mówią tylko o niej. Słyszy o sobie w telewizji, piszą o niej gazety, a bliscy non stop zajmują się jej życiem zamiast swoim. Joanna ma urojenia ksobne. Co to oznacza?

Czytaj więcej

Ukryte kamery i wiecznie zasłonięte okna. Jak wygląda rzeczywistość osoby z urojeniami prześladowczymi?

Strach przed opuszczeniem domu, zasłanianie okien i wrażenie, że ciągle jest się podsłuchiwanym. Oto codzienność osoby z urojeniami prześladowczymi. Jak je rozpoznać i leczyć?

Czytaj więcej

Urojenia hipochondryczne, czyli życie z urojonymi chorobami

Brniemy dalej w urojenia myślenia. Ich rodzaje wyodrębnione są w oparciu o treść nieprawdziwych obrazów, które produkuje wyobraźnia chorego. Tym razem skupimy się paranoi hipochondrycznej lub somatycznej. Co to jest, jak ją poznać i jak...

Czytaj więcej