Wiedziałeś, że tak będzie? Czyli słów kilka o efekcie pewności wstecznej

Efekt wiedzy po fakcie zwany także pełzającym determinizmem to doskonale znany Ci mechanizm, który uaktywnia się zawsze tam, gdzie pada zdanie: "wiedziałem, że tak będzie".

Zawaliłeś egzamin albo ważny projekt, a jak już spadły na Ciebie dramatyczne wieści, powiedziałeś: "Wiedziałem, że tak będzie"?. Ten mechanizm określa się efektem wiedzy po fakcie. Skąd się bierze?

Czym jest efekt pewności wstecznej?

Efektem pewności wstecznej czy też pełzającym determinizmem nazywamy zapewne dobrze znaną Ci tendencję do oceniania przeszłych wydarzeń jako pewnych i przewidywalnych, choć w momencie ich wystąpienia niewiele mogło na to wskazywać. Czyli jest to każda sytuacja, w której nie bierzesz z domu parasola, a zastaje Cię deszcz i wówczas wypowiadasz to znamienne zdanie. Albo oblewasz egzamin i to samo. Co ciekawe, nie powiesz, że "wiedziałeś, że tak będzie" w odniesieniu do pozytywnej sytuacji życiowej. Ten mechanizm dotyczy głównie doświadczeń, które ocenia się jako negatywne.

Zobacz: Błędy poznawcze - poznaj je, a będziesz wiedzieć, jak ich unikać i obiektywnie oceniać zdarzenia

pełzający determinizm

Potwierdza to pewna sytuacja z zeszłego wieku. Mianowicie, gdy kończyła się kadencja prezydenta Nixona, amerykańskie społeczeństwo obstawiało, że zostanie on wybrany ponownie. Jednak, gdy po wybuchu afery Watergate ustąpił on ze sprawowanego przez siebie urzędu, opinia publiczna wyrażała już całkowicie inne sądy, mianowicie masowo stwierdzono, że "to było do przewidzenia". Dodajmy, że o zdanie zostały zapytane te same osoby, które wcześniej wieszczyły Nixonowi kolejną kadencję prezydentowania.

Analogiczna sytuacja miała miejsce w 2008 roku, kiedy to wielu ekonomistów stwierdziło, że istniały przesłanki, by stwierdzić, że krach nastąpi.

efekt pewności wstecznej

Skąd bierze się efekt pewności wstecznej?

Ale skąd w nas ludziach ten pełzający determinizm? Bierze się on z faktu, że wiedza na temat tego, co się już wydarzyło jest znana i dostępna. W przeciwieństwie do wiedzy na temat tego, co wydarzyć się może. Dlatego mamy tendencję do przeceniania własnych przewidywań i po fakcie widzimy je jako dokładne, celne i szczegółowe, a sobie samym przypisujemy sukces w obstawianiu, co mogło się wydarzyć. Swoje odgrywa tu także nasza niechęć do błędów i porażek, dlatego nie krzyczymy: "Wiedziałem, że popełniam błąd". Co można zrobić z efektem pewności wstecznej? Wyciągać wnioski na podstawie przyczyn.


Zdjęcia:

Photo by K. Mitch Hodge on Unsplash

Photo by Ayo Ogunseinde on Unsplash

Photo by Eutah Mizushima on Unsplash

blog
Zobacz również