Dlaczego dobry człowiek robi złe rzeczy, czyli Efekt Lucyfera i eksperyment doktora Zimbardo
Redakcja Lumine

Eksperyment Philipa Zimbardo z 1971 roku do dzisiaj pozostaje jednym z głośniejszych badań w psychologii społecznej. Na czym dokładnie polegał i jakie można wysnuć z niego wnioski?

Było lato 1971 roku, kiedy to w lokalnej gazecie ukazało się ogłoszenie zachęcające studentów do wzięcia udziału w eksperymencie Philipa Zimbardo na Uniwersytecie Stanforda. Chętni byli kuszeni 15 dolarami dziennego zarobku. Spośród osób, które się zgłosiły, wybrano 24 mężczyzn, których stan psychiczny oceniany był jako "dobry", a badanie przeszłości kryminalnej nie wykazało żadnych niepokojących występków. 18 z nich wzięło udział w ścisłym eksperymencie, a 6 pełniło rolę rezerwowych.

efekt lucyfera co to

Badani zostali podzieleni na grupę strażników i więźniów. Zostali oni umieszczeni w zainscenizowanym więzieniu w piwnicach Uniwersytetu Stanforda. Zarówno skazani, jak i klawisze otrzymali odpowiadające ich rolom stroje.

Dlaczego eksperyment został przerwany po 6 dniach, a w mediach jest o nim nadal głośno? Dzisiaj zajmiemy się jego opisem oraz wnioskach, które na jego podstawie wysunął Zimbardo, z kolei jutro opiszemy, dlaczego w 2018 roku słynnego profesora zalała fala krytyki.

eksperyment więzienny na czym polegał

Efekt Lucyfera - o co chodzi w eksperymencie Zimbardo?

Wróćmy do piwnicy w Uniwersytecie Stanforda, w której żyli więźniowie i strażnicy. Nosili adekwatne stroje, a osadzeni zamiast swoich imion, mieli numery. Klawisze mogli decydować o nagradzaniu lub karaniu więźniów, jednak jak się szybko okazało, częściej wybierali drugą z metod wychowawczych, a ich zachowanie można było określić epitetami jak agresywne i brutalne. W praktyce zmuszali osadzonych do ćwiczeń fizycznych, zachowań uwłaczających ich godności (mycie toalety rękoma, seks oralny) i nie przestawali poniżać.

Trzeciego dnia eksperymentu, jeden z więźniów zwrócił uwagę Zimbardo swoim zachowaniem - krzyczał, płakał i agresywnie domagał się przerwania eksperymentu. Badacze stwierdzili, że to psychoza i spełnili prośby badanego. Z kolei szóstego dnia eksperyment został przerwany.

Zobacz: Co się dzieje, gdy człowiek nie ma dostępu do swoich emocji? Czym jest aleksytymia?

eksperyment stanfordzki

Eksperyment stanfordzki - wnioski

Zimbardo doszedł do wniosku, że zmiana zachowania uczestników eksperymentu była wynikiem warunków, w których się znaleźli. Profesor uznał, że spokojnie nastawieni do życia studenci zmienili się w tyranów, ponieważ poniekąd zmusiły ich do tego okoliczności. Na tej podstawie stwierdził, że więzienie deprawuje ludzi i budzi w nich ich najgorsze skłonności jak przemoc, co nie pozwala na skuteczną resocjalizację. Zatem - okoliczności silniej wpływają na zachowanie niż charakter jednostki. Czyli to sytuacja ma popchać dobrego człowieka do złego zachowania.

Zimbardo w swojej książce opisującej eksperyment stanfordzki, "Efekt Lucyfera. Dlaczego dobrzy ludzie czynią zło?", wskazuje na procesy, które mogą zmienić zachowanie człowieka:

Zobacz: Gaslighting - jak rozpoznać najbardziej wyrafinowaną formę przemocy psychicznej?

1. Zgodność z grupą. Jeśli człowiek znajduje się w określonej grupie, będzie skłonny do łamania własnych zasad i podporządkowania się tym, które panują w jego nowym otoczeniu. Zrobi to, by zostać zaakceptowanym.

2. Posłuszeństwo wobec autorytetów. Ludzie wykonują pewne działania, jeśli są one usprawiedliwione lub pochwalane przez osoby, które w ich percepcji mają status autorytetu.

3. Zasady moralne każdego człowieka mogą zmienić się pod wpływem sytuacji, w której się on znalazł.

4. Na ludzkie zachowanie wpływ ma środowisko.

Jak eksperyment Zimbardo wpłynął na życie współczesnego społeczeństwa? Nie da się ukryć, że jest przywoływany w sądach za każdym razem, gdy na wokandę trafiają sprawy związane z wyjątkowym okrucieństwem osób, które okrutne generalnie nie są. Problem w tym, że eksperyment psychologa nigdy nie przestał budzić kontrowersji, a te rozgrzały się do czerwoności w 2018 roku, kiedy to Ben Blum zarzucił Zimbardo manipulację jego wynikami. I o tym napiszemy w następnym artykule.


Zdjęcia:

Photo by Mitch Lensink on Unsplash

Photo by Emiliano Bar on Unsplash

Photo by Milad B. Fakurian on Unsplash

Photo by Matthew Ansley on Unsplash


Zobacz również:

Dlaczego dobry człowiek robi złe rzeczy, czyli Efekt Lucyfera i eksperyment doktora Zimbardo

Eksperyment Philipa Zimbardo z 1971 roku do dzisiaj pozostaje jednym z głośniejszych badań w psychologii społecznej. Na czym dokładnie polegał i jakie można wysnuć z niego wnioski?

Czytaj więcej

Krytyka więziennego eksperymentu Philipa Zimbardo. Czy można wierzyć w efekt Lucyfera?

W 2018 roku na Philipa Zimbardo spadł deszcz krytyki podważający słuszność wniosków wyciągniętych przez badacza na podstawie eksperymentu stanfordzkiego. O co chodzi?

Czytaj więcej