Czym są schematy w naszym życiu ?
Redakcja Lumine

Zdarzyło ci się kiedyś zareagować na pewną sytuację kilkakrotnie w podobny sposób? Zastosowałeś ten sam unik lub dopadły cię znajome emocje? Jeśli tak, zastosowałeś w swoim zachowaniu schemat, wyuczony i utrwalony latami, choć nabyty w dzieciństwie nadal obecny w twoim życiu. Czym są nasze schematy? I jak bardzo wpływają na nasze działania?

Co to jest schemat?

Jako definicję schematu najprościej wymienić sztywny wzór zachowania, jakiś wyuczony model działania i reakcji na doświadczenia, które nas dotykają. Schemat w psychologii najczęściej odnosi się do reakcji oraz obszaru poznawczego danej osoby. Zauważyć go można gdy nakładany jest przez nas na doświadczenie lub rzeczywistość. Schemat służy nam zrozumieniu oraz reakcji na dane wydarzenie lub wywołuje uczucia jakie odczuwamy w danej chwili. To nasze przekonania, wyuczone zasady działania na nasz własny temat lub otoczenia. Gdy schematy się aktywują, przyjmujemy je bez kwestionowania ich zasadności, one po prostu są. Utrwalone i ciężkie do zmiany. Nawet gdy już sami przekonamy się o tym, że są dla nas szkodliwe i powodują trudności w prawidłowym funkcjonowaniu z trudem się je zmienia. Nie ma się co temu dziwić, gdyż schematy wykształcamy we wczesnym dzieciństwie oraz okresie dorastania. Według Jeffreya E. Younga schematy są efektem niezaspokojenia na potrzeb, jak i toksycznych, negatywnych doświadczeń w dzieciństwie. Mogą również stanowić podstawę do powstania zaburzeń osobowości.

Co zatem składa się na nieadaptacyjne schematy, które oddziałują na nasze postepowanie?

elementy schematu

Schematy wyuczone w dzieciństwie rozbudowujemy przez całe życie, utrwalając je w celu reakcji na zaistniała sytuację. I pomimo tego, że schematy powstałe w dzieciństwie w życiu osoby dorosłej często są nieadekwatne do sytuacji, powtarzamy je ,bo jest to nam znany i wyuczony sposób radzenia sobie w danej sytuacji, czasem według nas jedynie słuszny lub najbezpieczniejszy dla nas. W psychoterapii nazywane jest to potrzebą spójności poznawczej, polegającej na sztywnym i konsekwentnym trzymaniu się obrazu samego siebie oraz otoczenia, pomimo tego, że obraz ten jest mocno zniekształcony i niespójny z rzeczywistością.

elementy schematu

Elementy schematu

Jako dziecko mocno oddziałują na nas zachowania osób nam bliskich, ważnych dla nas. W dzieciństwie naszym centralnym punktem odbioru świata i kształtowania naszych przekonań i doświadczeń są rodzice. To oni jako pierwsi reagują i zaspakajają nasze potrzeby, lub nie. To wtedy najczęściej powstają schematy. Obserwując zachowania osób nam ważnych oraz reakcje z ich strony na dziejące się wydarzenia, uczymy się jak mamy się zachować, lub czego unikać by nasze potrzeby zostały zaspokojone lub zminimalizować negatywne emocje związane z doświadczana sytuacją. Co zatem zawiera taki schemat?

  • Myśli- to nasze myśli, które podczas dzieciństwa pozwalały nam rozumieć daną sytuację, czyli interpretacje zachowań, działań reakcji ważnych dla nas osób. Zbudowane przewidywania jak dana sytuacja się rozwinie, czego możemy się spodziewać, co może nas spotkać.
  • Wspomnienia- na wzmacnianie i kształtowanie się schematu wpływają nasze wspomnienia i zapamiętane doświadczenie dotyczące danej sytuacji.
  • Emocje- to co przeżywaliśmy doświadczając danej sytuacji, smutek, odrzucenie, złość każde uczucie powtarzające się podczas doświadczeń kształtujących nasz schemat.
  • Reakcja naszego ciała- to symptomy wysyłane przez nasze ciało w odpowiedzi na doświadczane emocje i uczucia w danej sytuacji. Drżenie rąk, kołatanie serca , ból brzucha, pocenie się, to swoiste sygnały powtarzające się gdy reagujemy na znajome już wydarzenie.

Schematy tworzymy w dzieciństwie, by pomagały nam przetrwać dane sytuacje. A ponieważ dążymy jako ludzie do spójności, schematy ciągle nam towarzyszą i tak trudno je zmienić. Pomimo uczuć cierpienia jakie nam fundują jednocześnie czujemy się przy nich, swojsko i znajomo co daje nam poczucie komfortu. Wydaje nam się, że to co się dzieje jest nam znajome i jest w porządku. Uznajemy je za prawdziwe i stąd tak ciężko uciec nam od schematów i reakcji z nimi związanymi. Często sami tak działamy, że przyciągamy i bierzemy udział w wydarzeniach, które uruchamiają dany schemat. A wyuczone w dzieciństwie zachowania powtarzamy w życiu dorosłym. Co ciekawe bardzo często powtarzamy te schematy, które najbardziej nas raniły i w przynosiły nam ból.

siła schematu

 

Siła schematu

Schematy cechuje także różna siła i rozległość występowania. Czyli to w jakiej ilości zdarzeń uruchomi się w nas reakcja obrazująca uczucia i emocje dotyczące schematu. Przykładem może być sytuacja gdy dziecko było krytykowane, dodatkowo gdy krytyka dotykała go od obojga rodziców. Schemat uaktywniać się będzie w przypadku praktycznie każdej doświadczanej krytyki od innych. Natomiast gdy krytyka płynęła tylko np. od ojca i zdarzała się okazjonalnie, schemat uaktywniać się będzie w przypadku krytyki od partnera czy osób płci męskiej i emocje z nim związane będą zdecydowanie słabsze.

Podsumowując, schematy to wyuczone reakcje i wzorce wykształcone we wczesnym dzieciństwie, lub okresie dojrzewania. Schematy tworzą nasze przekonania o otaczającym nas świecie, otoczeniu oraz nas samych. Są sztywne, uznawane za prawdziwe i przyjmujemy je bez kwestionowania ich zasadności. Rozwijamy i utrwalamy je przez całe życie. Pomimo tego, że mogą być pozytywne większość schematów ma na nas negatywny wpływ, na nasze funkcjonowanie jak i relacje z otoczeniem. Są trudne do zmiany i w zasadzie tylko poprzez terapię możemy nad nimi pracować. Warto zaznaczyć, że wyuczone wzorce zachowania które powielamy w dorosłym życiu, powstałe z niezaspokojonych potrzeb w dzieciństwie, w życiu dorosłym ich nie zaspokoją. Gdy w dzieciństwie doznaliśmy uczucia odrzucenia i nasza potrzeba bezpiecznego przywiązania nie została zaspokojona to w dorosłym życiu często nawiązywać będziemy relacje, które nie będą dawały nam poczucia bezpieczeństwa. Często nie jesteśmy świadomi występowania schematów, tylko działamy zgodnie z nimi przyjmując za normę. Young zaznaczył w swojej definicji, że nasze nieadaptacyjne zachowania są i pojawiają się jako nasza reakcja na schemat, nie są same w sobie częścią schematu, tylko są wywoływane przez schemat. Wyuczone reakcje to dla nas coś takiego jak działanie na autopilocie. Z pewnością schematy utrudniające nam funkcjonowanie lub budowanie zdrowych reakcji przynosi nam cierpienie. Możemy z nauczyć się je rozpoznawać i pracować nad zmianą temu właśnie służy terapia schematów.


Zdjęcia:

Zdjęcie: Jem Sahagun na Unsplash

Zdjęcie: Priscilla Du Preez na Unsplash

Zdjęcie: David Boca na Unsplash


Zobacz również:

Jaka psychoterapia jest dla mnie odpowiednia? Rodzaje psychoterapii.

    Bez wątpienia decyzja o podjęciu psychoterapii należy do jednych z cięższych decyzji w życiu. Wstydzimy się, bo terapia postrzegana jest jako coś krępującego, o czym nie mówi się głośno. Coś dla ludzi z problemami wielkiego...

Czytaj więcej

Co zrobić kiedy podejrzewam depresję? Pierwsze kroki w leczeniu depresji.

Depresja nazywana „chorobą cywilizacyjną”, to choroba myśli i emocji, przewlekłe i długotrwałe obniżenie nastroju. Często niesie za sobą szereg objawów fizycznych, które wcale na to schorzenie nie wskazują. Według Światowej...

Czytaj więcej

Jaką terapię wybrać? Terapia Gestalt.

Rodzajów terapii jest wiele, a każda z nich ma inne założenia, techniki, odmienne cele oraz charakteryzuje się niejednakowym sposobem pracy z pacjentem. Wybór, która z nich jest najbardziej odpowiednia w ostateczności należy od n...

Czytaj więcej