Czym jest terapia schematów?
Redakcja Lumine

Schematy jako trwałe wzorce zachowania wpływające negatywnie na nasze funkcjonowanie, potrzebują właściwego i dość złożonego podejścia do psychoterapii. I to miejsce właśnie zajmuje terapia schematów. Jakie są jej główne cechy oraz skąd coraz większe zainteresowanie tą metodą pomocy?

Wiedząc, jak trwałe są schematy, ich zmiana wymaga wysiłku, długotrwałego zaangażowania oraz złożonego podejścia do problemu. Gdyż latami utrwalone wzorce nie łato jest zmienić. To właśnie Terapia schematów łącząc w sobie różne aspekty znanych nurtów psychologicznych, doskonale rozszerza terapię poznawczo behawioralną w niesieniu takiej pomocy. Integruje w sobie elementy terapii takich jak Terapia Gestalt, psychodynamicza a w szczególności relacji z obiektem czy teorii przywiązanie Bowlby’ego (mówiącej o braku zaspokojenia podstawowych potrzeb emocjonalnych w dzieciństwie). To właśnie tak skoncentrowane metody działania, dają rezultaty terapeutyczne dla zaburzeń, w których występują nieadaptacyjne schematy. Jeffrey Young kierujący Centrum Terapii Poznawczej i Instytutem Terapii Schematu w Nowym Jorku stworzył terapię schematu, rozszerzając dobrze znaną terapię poznawczo behawioralną. Terapia schematu to jeden z elementów terapii tzw. Trzeciej Fali terapii poznawczo-behawioralnej.

Cechy terapii schematu

Terapia schematu wywodząc się z psychoterapii poznawczo behawioralnej jest do niej bardzo podobna. Jednak z racji połączenia w niej wielu elementów innych nurtów, występują w terapii schematu różnice oraz metody prowadzenia jej.
• Zdecydowanie trwa ona dłużej, często jest to okres od roku do trzech lat.
• Duży nacisk nakłada terapia schematów na okres dzieciństwa oraz ważne relacje, które wystąpiły w dzieciństwie i czasem towarzyszą do dnia obecnego. Tu tkwi źródło schematu.
• Bardzo ważną funkcję pełni autentyczna, empatyczna relacja terapeutyczna zwana ograniczonym rodzicielstwem. Mająca na celu częściowe zaspokojenie potrzeb emocjonalnych, które nie zostały zaspokojone w dzieciństwie.
• W terapii schematu stosuje się oprócz technik poznawczych, behawioralnych także techniki wyobrażeniowe. Maja one wywoływać emocje, jakie uruchamia schemat i korektę zachowań.

etapy terapii schematu

Na czym polega terapia schematu?

Schematy jako utarte wzorce naszego zachowania, łatwo nie ulegają zmianie. Kompleksowe podejście terapii schematu, począwszy od samej psychoedukacji na tematy występującego schematu, nauki jego rozpoznawania, poprzez identyfikację sposobu radzenia sobie z nim, to długotrwały proces terapii. Gdzie kolejnym jej punktem jest konfrontacja ze schematem i zmiana naszych zachowań, gdy schemat nas dotyka. W terapii schematu przyglądamy się także źródłom wystąpienia schematu, najczęściej są to niezaspokojone potrzeby emocjonalne z dzieciństwa. Dużą rolę przypisuje się również, obserwacji ważnych dla nas osób i relacji, jakie nas z nimi łączyły lub nadal łączą. Terapeuta prowadzi nas w zmianie i uczy radzić sobie z nieadaptacyjnymi i dysfunkcyjnymi schematami, które utrudniają nam poprawne relacje międzyludzkie oraz funkcjonowanie w codzienności. Utworzona relacja terapeutyczna jest bezpieczną bazą do ćwiczeń i doświadczeń oraz pracy nad zmianą naszych reakcji na schemat. Uczy kontroli, wyłapywania myśli i nieadaptacyjnych zachowań, które są niezbędne do leczenia schematów, a także do wzmacniania zdrowych trybów.

Etapy terapii schematów

Decydując się na terapię, idziemy z bagażem i problemami, które ciążą nam i powodują trudności w funkcjonowaniu. W terapii schematów na samym początku przyglądając się tym problemom sięgamy dzieciństwa, analizujemy relacje, by zidentyfikować schematy, z jakimi przyjdzie nam się zmierzyć. Kolejnym krokiem jest psychoedukacja na temat naszych utrwalonych wzorców zachowań, sposobów radzenia sobie w momencie ich wystąpienia oraz nauka identyfikacji ich dla dalszej pracy. Ważnym elementem jest ustalenie, czy nasze schematy i ich hipotezy są właściwe i prawdziwe, to element naprawczy. Tak, by stworzyć nasze pole do działania, budowie myśli alternatywnych oraz nowych wzorów naszego działania. Tu niewątpliwie skupiamy się na emocjach, jakie towarzyszą w momencie aktywacji schematu oraz wzorom naszych zachowań, w celu ich uniknięcia, kompensacji czy też poddaniu się im. Uczymy się, z pomocą terapeuty jak radzić sobie z emocjami oraz jak poddać zmianie nasze nieadaptacyjne zachowanie na bardziej zdrowe.

Etapy terapii schematów możemy podzielić na fazy:

• Faza pierwsza, obejmującą diagnozę, psychoedukację, identyfikację schematu lub kilku dominujących schematów oraz ich trybów,
• Faza druga, polega na wprowadzaniu zmian na poziomie poznawczym,
• Faza trzecia, obejmuje poziom emocjonalny, gdzie stosuje się techniki wyobrażeniowe,
• Faza czwarta, ostatnia to zamiana na poziomie modyfikacji własnych reakcji i zachowania w celu zaspokojenia swoich potrzeb w sposób adaptacyjny.

terapia schematu zasady

Dla kogo jest terapia schematów?

Terapia schematu powstała w latach 80 XX w. USA i choć samo pojęcie schematu funkcjonuje w psychologii od lat 30 XX wieku dopiero w momencie nasilenia pojawienia się osób z problemami ujawniającymi nieadaptacyjne schematy rozszerzono tradycyjną terapię poznawczo behawioralną. Potrzebą dla powstania terapii schematów, były problemy trudne do rozwiązania samą psychoterapią poznawczo- behawioralną. Te metody okazały się niewystarczające, gdy do gabinetów trafiali pacjenci z zaburzeniami osi I (depresją, zaburzeniami obsesyjno- kompulsywnymi czy zaburzeniami lękowymi), jednocześnie pod zgłaszanym problemem skrywanymi zaburzeniami związanymi z zaburzeniami osobowości. Osoby cierpiące na zaburzenia osobowości trudniej podejmują decyzje o terapii, a terapia poznawczo-behawioralna czasem daje mało oczekiwane efekty. Z tego powodu, iż osoby ze zdiagnozowanymi problemami osobowościowymi, są mało elastyczni psychicznie oraz ciężko im o zmianę swoich zachowań ze względu na istniejące trudności poznawcze. Tu techniki poznawczo- behawioralne czasem są niewystarczalne. I to właśnie głównie dla takich osób terapia schematów będzie odpowiednia. Zakres metod terapii schematu oraz jej długotrwałość daje możliwość na zmianę, oraz lepsze funkcjonowanie w życiu. Terapia schematów to długoterminowe integralne podejście do zbudowania trwałych zachowań, które w znacznym stopniu poprawią jakość życia ze schematem, ograniczając jego negatywne i nieadaptacyjne reakcje na schemat. Terapia schematów będzie dobrym wyborem dla osób z chronicznymi zaburzeniami psychologicznymi, zaburzeniami osobowości, między innymi narcystycznej czy borderline. Dla leczenia opornej depresji, niepokoju, problemów w relacjach interpersonalnych, zaburzeń odżywiania czy terapii par. Potwierdzono również jej skuteczność w leczeniu sprawców przestępstw i osób uzależnionych.
Terapia schematów zyskuje coraz większe zainteresowanie w psychoterapii. Powodem jest z pewnością aktualnie rozwój naszej cywilizacji, ograniczone lub niepełne relacje, ogromny długotrwały stres, pęd życia, gonitwa za karierą. Aktualny sposób wychowywania dzieci powoduje, że osób z problemami osobowościowymi przybywa. Szczególnie widoczny jest wzrost osób z osobowością borderline, czy narcystyczną. Takie osoby mają problemy w funkcjonowaniu w społeczeństwie i budowaniu bliskich relacji. Aby psychoterapia dla tych osób była skuteczna potrzebne jest dotarcie do źródła problemu oraz różne narzędzia, które dadzą podstawy do zmiany zachowania, a tego właśnie uczy terapia schematów.


Zdjęcia:

Photo by Giulia May on Unsplash

Photo by John Baker on Unsplash

Photo by Ross Findon on Unsplash


Zobacz również:

Nerwica czy depresja? Poznaj różnice i podobieństwa.

Obie podstępnie wkraczają w życie, powoli, a jak już się rozgoszczą sieją spustoszenie. Tak! Depresja i nerwica potrafią zniszczyć marzenia i cele człowieka. Wyeliminować z życia społecznego, zabrać siły do działania. Utrudnią najprostsze czynnośc...

Czytaj więcej

Chcę mieć dziecko, a nie mogę - depresja w niepłodności

Niepłodność dotyka wielu aspektów życia człowieka. Godzi w poczucie własnej wartości, podważa kobiecość i męskość. Nie  spełnia oczekiwań otoczenia, psuje relacje w związku, budzi lęki dotyczące własnej osoby, partnera czy wspólnej...

Czytaj więcej

Dieta w depresji. 6 wskazówek co jeść, aby poczuć się lepiej.

Od najmłodszych lat uczymy się dobrych nawyków, także tych związanych z żywieniem. Jemy owoce, bo zawierają dużo witaminy C, która wspiera naszą odporność. Mięso, bo to dzięki niemu dostarczamy organizmowi potrzebne białko, a warzywa, p...

Czytaj więcej