Błędy poznawcze - poznaj je, a będziesz wiedzieć, jak ich unikać i obiektywnie oceniać zdarzenia
Redakcja Lumine

Błędy poznawcze to nieracjonalne spostrzeganie rzeczywistości, które wpływa na ludzkie rozumowanie, postawy, emocje i zachowanie. Dzięki ich poznaniu można oderwać sytuację od kontekstu i podejmować lepsze w skutkach decyzje.

Dzięki zrozumieniu mechanizmów poznawczych możliwe jest dopuszczenie do siebie innych sposobów myślenia i postrzegania rzeczywistości. Świadomość ich istnienia, umożliwia pracę nad nimi oraz ich kontrolę.

Dodajmy od razu, że nie chcemy pozbyć się błędów poznawczych i heurystyk, tylko dobrze je poznać i w razie potrzeby, powstrzymać je, by ocenić sytuację w nieco bardziej obiektywny sposób. Wybraliśmy te, z którymi sami codziennie mamy do czynienia i wkładamy dużo energii w ich wyłapanie i ewentualne zapanowanie nad nimi.

Efekt halo

Efekt halo zwany również efektem aureoli polega na przypisywaniu danej osobie pozytywnych lub negatywnych cech w zależności od pierwszego wrażenia, jakie na nas wywarła. Choć ledwo ją znamy, pierwszy kontakt z nią nadał kierunek relacji np. ładny/nieładny, biedny/bogaty, mądry/niemądry.

błędy poznawcze jak ich unikać

Efekt autorytetu

Z efektem autorytetu mamy do czynienia w pracy, szkole i w marketingu. Powoływanie się na eksperta sprawia, że społeczeństwo nie kwestionuje jego decyzji, a zaczyna się na nim wzorować. Może ich nie podzielać, ale ich nie zakwestionuje, bo ma do czynienia z autorytetem.

Zobacz: Dlaczego samopoczucie w poniedziałek i po urlopie zawsze jest obniżone? Odpowiada za to efekt kontrastu

Efekt skupienia

Efekt skupienia polega na przykładaniu zbyt dużej wagi do jednego detalu przy jednoczesnym ignorowaniu pozostałych. Przykładowo zdradzona przez Marka Kasia, chce rozwodu, jest to dla niej jedyna opcja rozwiązania problemu. Nie widzi możliwości rozmowy, wizyty u psychologa, terapii rodzinnej czy separacji. Skupienie na jednym rozwiązaniu powoduje niedopuszczanie do siebie innych opcji.

błędy poznawcze jak ich unikać

Efekt ślepej plamki

Popełniany przez każdego z nas efekt ślepej plamki polega na niezauważaniu własnych błędów oraz swojej tendencyjności, natomiast natychmiast rozpoznaje się je u innych. Generalnie nasze wyobrażenie o nas samych zakłada, że jesteśmy obiektywni i nie widzimy własnej stronniczości, ale u innych wychwytujemy ją od razu.

Efekt izolacji

Efekt izolacji polega na lepszym zapamiętywaniu elementów, które wyróżniają się na tle otoczenia. Korzystając z tej prawidłowości uczniowie zakreślają kolorami ważne terminy.

błędy poznawcze jak ich unikać

Efekt wspierania decyzji

Efekt wspierania decyzji odnosi się do pamiętania własnych decyzji jako lepszych niż okazały się one w rzeczywistości. Wynika z faktu, że na jej temat ma się zgromadzone jakieś informacje, natomiast o tej niepodjętej nie ma się żadnych.

Zobacz: Ile razy sprawdzasz, czy zamknąłeś drzwi w domu? Jak pozbyć się natrętnych myśli?

Efekt potwierdzenia

Zwany również błędem konfirmacji polega na preferowaniu informacji, które potwierdzają nasze oczekiwania i racje niezależnie od tego, czy są prawdziwe. Mózg poszukuje i zapamiętuje informacje w selektywny sposób, czyli te, które działają na naszą korzyść, jednocześnie pomija dane, które mogą być ważne.

Iluzja wstrząsu

Iluzja wstrząsu jest zapewne doskonale Ci znana. Jest to zjawisko polegające na przecenieniu i wyolbrzymieniu długości i intensywności przyszłych stanów emocjonalnych. Mówimy zatem o przecenieniu wpływu, jakie wywrze na naszą psychikę dane zdarzenie np. wydaje Ci się, że nigdy nie otrząśniesz się po zakończeniu związku, tymczasem okazuje się, że po kilku tygodniach całkiem nieźle sobie radzisz.

błędy poznawcze jak ich unikać

Błędy poznawcze - jak ich unikać?

Błędy poznawcze pomagają chodzić mózgowi na skróty, do czego ma on prawo, biorąc pod uwagę, jakim wysiłkiem jest dla niego podejmowanie decyzji. Tutaj wkracza świadomość błędów poznawczych, która pozwala na ich unikanie. Ale co w zamian? Ograniczenie ilości podejmowanych decyzji. Znasz ten moment, w którym chodzisz po sklepie i nie wiesz, co wybrać? W końcu zmęczony dokonujesz nietrafionego zakupu. By uniknąć takich sytuacji, zmniejsz ilość decyzji, które podejmujesz. Jak? Ogranicz wybór np. zamiast iść do pięciu sklepów, idź do jednego.

Możesz również pozwolić innym decydować za Ciebie. Oczywiści nie rozmawiamy tutaj o ważnych życiowych wyborach, a o tych mniejszych pokroju: co jemy na obiad, jaki serial oglądamy?


Zdjęcia:

Photo by mauro mora on Unsplash

Photo by Helena Lopes on Unsplash

Photo by Daria Shevtsova on Unsplash

Photo by John Simitopoulos on Unsplash

Photo by Anna Dziubinska on Unsplash


Zobacz również:

Dlaczego samopoczucie w poniedziałek i po urlopie zawsze jest obniżone? Odpowiada za to efekt kontrastu

Dlaczego powrót do pracy po urlopie jest taki ciężki? Za złe samopoczucie po weekendzie i powrocie do pracy po świątecznej przerwie odpowiada efekt kontrastu. Czym jest i jak go uniknąć?

Czytaj więcej

Błędy poznawcze - poznaj je, a będziesz wiedzieć, jak ich unikać i obiektywnie oceniać zdarzenia

Błędy poznawcze to nieracjonalne spostrzeganie rzeczywistości, które wpływa na ludzkie rozumowanie, postawy, emocje i zachowanie. Dzięki ich poznaniu można oderwać sytuację od kontekstu i podejmować lepsze w skutkach decyzje.

Czytaj więcej

Czym jest efekt następnego w kolejce i jak może zepsuć burzę mózgów?

Efekt następnego w kolejce jest błędem poznawczym polegającym na tym, że osoba, która zaraz ma zaprezentować swoje zdanie, nie skupia się na tym, co mówią inni, bo przygotowuje się do własnej prezentacji. Jak wpływa to na burzę m&o...

Czytaj więcej