Wierzysz, że amulet daje Ci szczęście i masz koszulę, która przynosi sukces na rozmowach? Czym jest apofenia?
Redakcja Lumine

Apofenia to doszukiwanie się związków i ukrytych sensów w przypadkowych i pozornie nieistotnych zjawiskach i zdarzeniach. Czy świadczy ona o chorobie lub ją zwiastuje?

Nazywanie przeznaczeniem przypadkowego spotkania tej samej osoby w ciągu dnia, wiara, że obrazek świętego Krzysztofa w samochodzie ocali przed wypadkiem czy zakładanie na spotkania biznesowe tej samej "szczęśliwej" bluzki nie mają zbytniego uzasadnienia w faktach i logice. A mimo tego nie brakuje osób, które dostrzegają między przedmiotami i zjawiskami związek, nadają mu magiczne znaczenie i wierzą, że dzięki niemu żyje im się lepiej. Takie ciekawe zjawisko nosi nazwę apofenii. Czym dokładnie jest?

skąd bierze się apofenia

Czym jest apofenia?

Nasz mózg woli uwierzyć w magiczny porządek niż nieład i chaos we wszechświecie, dlatego nie wierzymy w zbiegi przypadków, choć logika jasno podpowiada, że na świecie szansa na nie jest naprawdę spora i wręcz niewykluczona. Ale jeśli już w ciągu Twojego dnia zdarzy się coś, co uznajesz za mało prawdopodobne, nadajesz temu wydarzeniu wręcz magiczne znaczenie.

Zobacz: Dlaczego oceniamy się za inteligentniejszych od innych? Dowiedz się, czym jest złudzenie ponadprzeciętności

Matematyk z Cambridge, J.E. Littlewood w 1986 roku wydał książkę o prawie wielkich liczb. Udowodnił w niej, że dorosła osoba jest aktywna około 8 godzin dziennie, a w każdej sekundzie doświadcza jednego zdarzenia, czyli w ciągu 35 dni doświadcza ich milion. Jeśli jedno z tych zdarzeń będzie dla niej wybitnie nieprawdopodobne, nazwie je cudem. Zatem ludzka codzienność jest pełna cudów!

apofenia co to jest

Skąd bierze się apofenia?

Termin apofenia zawdzięczamy Klausowi Conradowi, który po raz pierwszy użył go w 1958 roku. Niemiecki neurolog i psychiatra uznał za nieuzasadnione dostrzeganie zależności i znaczeń. Jego zdaniem są to pewne urojenia i nadinterpretacje składowych rzeczywistości charakterystyczne zawłaszcza dla schizofreników na wczesnym etapie choroby. Czy to oznacza, że zakładanie tych samych skarpetek na egzaminy i żywienie głębokiej wiary, że przyniosą one szczęście to schizofrenia? Niekoniecznie. Peter Burgger uznał apofenię za błąd w systemie poznawczym oraz naturalną tendencję do szukania wzorów w przypadkowych wydarzeniach. Ma to sens, jeśli pomyślisz o tym w taki sposób, że ludzki umysł w trakcie ewolucji stał się na tyle wyczulony na zagrożenie, że zaczął dostrzegać je nawet w wymyślonej postaci drapieżnika ukrytego w krzakach.

Jest jeszcze jedno wytłumaczenie. Mianowicie pareidolia, czyli zjawisko dostrzegania znanych kształtów w przypadkowych składowych rzeczywistości połączone z nadawaniem im nierealnego charakteru zjawisk. Tutaj z kolei można podciągnąć wszystkie objawienia chrystusowej twarzy oraz postaci religijnych w przedmiotach codziennego użytku czy zjawiskach atmosferycznych. Ciekawa sytuacja miała miejsce w 1954 roku kiedy na kanadyjskim banknocie z wizerunkiem Elżbiety II doszukano się wizerunku diabła. Ten tkwił jej włosach. Co było dalej? Pieniądze zostały zniszczone... Ten sam mechanizm poniekąd działa w teście Rorschacha (test plam atramentowym).

Apofenia idzie w parze z kreatywnością. Można stwierdzić, że taka przypadłość, o ile jest dobrze wykorzystana, może pomóc w karierze. Obdarzeni są nią szachiści, iluzyjności czy inne osoby ze świata sztuki, które dostrzegają magię tam, gdzie pozornie jej nie ma.

apofenia przykłady


Zdjęcia:

Photo by Dawid Zawiła on Unsplash

Photo by Armand Khoury on Unsplash

Photo by Almos Bechtold on Unsplash

Photo by Aziz Acharki on Unsplash


Zobacz również:

Dlaczego samopoczucie w poniedziałek i po urlopie zawsze jest obniżone? Odpowiada za to efekt kontrastu

Dlaczego powrót do pracy po urlopie jest taki ciężki? Za złe samopoczucie po weekendzie i powrocie do pracy po świątecznej przerwie odpowiada efekt kontrastu. Czym jest i jak go uniknąć?

Czytaj więcej

Błędy poznawcze - poznaj je, a będziesz wiedzieć, jak ich unikać i obiektywnie oceniać zdarzenia

Błędy poznawcze to nieracjonalne spostrzeganie rzeczywistości, które wpływa na ludzkie rozumowanie, postawy, emocje i zachowanie. Dzięki ich poznaniu można oderwać sytuację od kontekstu i podejmować lepsze w skutkach decyzje.

Czytaj więcej

Czym jest efekt następnego w kolejce i jak może zepsuć burzę mózgów?

Efekt następnego w kolejce jest błędem poznawczym polegającym na tym, że osoba, która zaraz ma zaprezentować swoje zdanie, nie skupia się na tym, co mówią inni, bo przygotowuje się do własnej prezentacji. Jak wpływa to na burzę m&o...

Czytaj więcej