Analiza transakcyjna w życiu. Jak pomoże w unikaniu i rozwiązywaniu konfliktów?
Redakcja Lumine

Analiza transakcyjna jest koncepcją stosunków międzyludzkich, która opiera się na wyodrębnieniu "Ja" w trzech współwystępujących schematach zachowania - "Ja - Dorosły", "Ja - Dziecko", "Ja - Rodzic". Wprowadzona w życie daje umiejętność rozpoznawania komunikatów wysłanych oraz właściwej interpretacji tych nadanych, co pozwala na poznanie przyczyn konfliktów w życiu prywatnym i zawodowym.

Eric Berne w latach 60. XX wieku opisał analizę transakcyjną. Psycholog stwierdził, że na nasze "Ja" składają się trzy osoby: Rodzic, Dorosły i Dziecko. Swoją teorię opisał w znanej w psychologicznym świecie książce pt. "W co grają ludzie". Zdaniem jej autora nasz codzienny sposób komunikacji przybiera różne formy, a są one zależne od tego, czy w danym momencie przyjmiemy rolę Rodzica, Dorosłego czy Dziecka. Dzięki tej wiedzy można poznać, z którego "Ja" płyną komunikaty, a to z kolei pozwala zyskać kontrolę nad własnym zachowaniem, dzięki czemu możliwe jest powstrzymanie się od wejścia w konflikty i gry prowadzone przez inne osoby.

Analiza transakcyjna - Rodzic

Rodzic w analizie transakcyjnej jest wewnętrznym kodeksem moralnym, zbiorem zakazów i nakazów, które zostały nam wpojone w dzieciństwie. Rodzic to także praktyczne rady życiowe np. kultura, zachowanie przy stole itd. Każdy z nas ma inny zbiór zasad nabytych w trakcje wychowania - jedni mieli wspierających rodziców, którzy otoczyli ich troską, drudzy dorastali w surowej i pełnej zakazów, i wymagań atmosferze. W drugim z przypadków wewnętrzny rodzic przemawia dominującym i karcącym głosem, co sprawia, że osoba odczuwa poczucie winy i czuje się stłamszona przez zasady, które sama sobie narzuca.

Jak rozpoznać rodzica w analizie transakcyjnej?

O tym, że przemawiamy z pozycji rodzica świadczą następujące wewnętrzne osądy: przestań, zawsze, nigdy, ohydne, śmieszne czy doskonałe, wspaniałe, wyśmienite.

Zobacz: Czym jest terapia ACT i w czym może Ci pomóc?

analiza transakcyjna

Analiza transakcyjna - Dziecko

Dziecko jest ciekawe świata i spragnione nowych doświadczeń. Taką formę przyjmuje także w kontekście analizy transakcyjnej. Ja - Dziecko to jednak nie tylko chęć doświadczenia sensacji, ale i również negatywne wspomnienia emocjonalne powstałe w wyniku kontaktu z zakazami rodzica. Wewnętrzne dziecko to także emocje i uczucia, czyli miłość, lęk, złość, przerażenie i poczucie winy. Jest to struktura pełna pragnień, ale i smutku powstałego w wyniku odrzucenia przez rodziców.

Jak rozpoznać w sobie wewnętrzne dziecko? Po komunikatach, jak: nienawidzę, chcę i wahaniach (dlaczego mam to zrobić?) oraz zachowaniach jak dąsy, fochy, ataki złości, ale także i po podnieceniu i uśmiechu.

analiza transakcyjna

Analiza transakcyjna - Dorosły

Ja - Dorosły w analizie transakcyjnej jest tą częścią osobowości, która równoważy potrzeby i uczucia Dziecka, a także i zakazy oraz reguły Rodzica. Dorosły łączy świat wewnętrzny z zewnętrznym i podejmuje decyzje. Celem analizy transakcyjnej wprowadzonej w życie jest wzmocnienie Dorosłego, który zdominowany jest przez Dziecko lub przez Rodzica.

O dominacji Dziecka mówi się w przypadkach osób, które działają impulsywnie, pod wpływem emocji i bez racjonalnej oceny sytuacji. W praktyce mówimy o problemach z kompulsywnym zachowaniem zakupowym, seksualnym czy utratą kontroli nad swoją dietą. Natomiast o dominacji rodzica świadczą uprzedzenia i własne ograniczenia. Osoby takie często wchodzą w konflikty z innymi, atakują współpracowników i członków rodziny oraz obwiniają ich o własne niepowodzenia.

Zobacz: Trening umiejętności społecznych - komu jest polecany i jakie daje efekty?

Jak odróżnić Dorosłego od Dziecka i Rodzica? Niezaburzony Dorosły zna potrzeby Dziecka i zasady Rodzica, jednak funkcjonuje niezależnie od nich. Stosuje jasne i konkretne komunikaty, zadaje pytanie i ocenia szanse, a później działania, nie osądza innych.

analiza transakcyjna

Analiza transakcyjna w praktyce

Jak używać analizy transakcyjnej w codziennym życiu? Najpierw należy rozpoznać rolę, w którą wchodzimy w danej interakcji społecznej. Zatem należy poznać Rodzica i jego zasady oraz Dziecko, jego lęki i sposoby ich wyrażania. Należy tutaj pamiętać, że każda z tych struktur ma własny styl komunikowania się oraz zachowania. Dzięki ich świadomości, będzie można zareagować w odpowiednim momencie komunikacji i nie dopuścić do konfliktu lub go rozwiązać.

Rodzaje transakcji w analizie transakcyjnej:

Transakcja komplementarna zachodzi wówczas, gdy to samo Ja wysyła i przyjmuje komunikat. O transakcji typu pierwszego mówimy, gdy rozmawiają ze sobą te same stany Ja (Dziecko - Dziecko), typ drugi zachodzi, gdy jedna z osób znajduje się w innym stanie Ja, ale zawraca się do tego, w którym aktualnie znajduje się jej rozmówca (Rodzic - Dziecko). Tego typu transakcje mogą trwać bardzo długo i nie prowadzą do konfliktów.

Zobacz: Terapia skoncentrowana na rozwiązaniu - na czym polega i kto może z niej skorzystać?

analiza transakcyjna

Transakcja skrzyżowana rozpoczyna się wówczas, gdy zwracamy się do innego stanu Ja niż ten, w którym aktualnie znajduje się rozmówca. Jeśli Rodzic zakłada, że druga osoba również jest Rodzicem, ale naprawdę znajduje się ona w stanie Dziecka, mogą powstać konflikty.

Transakcja ukryta ma miejsce, gdy w jednej sytuacji do głosu dochodzą inne stany Ja. W teorii wydaje się, że Dorosły będzie rozmawiał z Dorosłym, jednak pojawiają się ukryte komunikaty świadczące o tym, że Rodzic mówi do Dziecka. Z pozoru wszystko wydaje się być w porządku, jednak w praktyce rozmówcy gotują się od gniewu.

Analizę transakcyjną można wdrażać w życie poprzez gry. Praktyka taka pozwala na podniesienie jakości kontaktów społecznych, w tym tych zawodowych oraz prywatnych.


Zdjęcia:

Photo by Ryoji Iwata on Unsplash

Photo by Jacek Dylag on Unsplash

Photo by Timon Studler on Unsplash

Photo by Mario Purisic on Unsplash

Photo by Helena Lopes on Unsplash


Zobacz również:

Komunikacja interpersonalna - co to jest i jak z niej korzystać?

Jest podstawą wszelkich relacji społecznych. Na komunikację interpersonalną, bo o niej mowa, składają się wypowiadane słowa i gesty. Dzięki niej budujemy, albo i niszczymy związki z innymi ludźmi. Umożliwia porozumiewanie się, a także prowadzenie kon...

Czytaj więcej

Techniki poprawnej komunikacji - poznaj je i zobacz, jak zmienią Twoje relacje z rodziną i pracownikami

Jak ważna jest w naszym życiu komunikacja interpersonalna? Służy do budowania i podtrzymywania relacji społecznych. Jest równie istotna w pracy w zespole, co w życiu prywatnym. Znajomość jej technik i ich stosowanie, podnoszą satysfa...

Czytaj więcej

Jak odróżnić perswazję od manipulacji? Techniki perswazji

W Twoim życiu na pewno pojawił się moment, w którym chciałeś nakłonić kogoś do swoich racji lub skłonić go do określonego działania. Może to być mama chcąca, by jej dzieci posprzątały swój pokój albo handlowiec dokładający s...

Czytaj więcej