Mikroflora jelitowa a zaburzenia psychiczne. Co bakterie w jelitach mają do naszej psychiki?
Redakcja Lumine

Od pewnego czasu coraz więcej badań i informacji dotyczy funkcjonowania naszych jelit. Słyszymy,” jelita drugim mózgiem”, podkreślając ich ważną rolę w naszym organizmie. Ale, czy bakterie dolnego odcinka układu pokarmowego mogą mieć wpływ na nasze samopoczucie oraz występowanie zaburzeń psychicznych? Okazuje się, że tak i to dość duże.

Co to jest mikroflora jelitowa?

Na początku poznajmy mechanizm oraz zasady działania mikroflory jelitowej. Większość z nas wie, że to zespół bakterii i mikroorganizmów, tworzących w jelitach swój własny, złożony ekosystem. Czemu on służy?

Reguluje i wpływa na stężenie cytokin w naszym organizmie. Cytokiny to cząsteczki biorące udział w odpowiedzi naszego układu odpornościowego. Mają wpływ także na produkcję neurotransmiterów, między innymi: acetylocholiny, serotoniny i kwasu gammaaminomasłowego

Mikroorganizmy w jelitach wytwarzają substancje odpowiadające mielinizacji neuronów, które warunkują prawidłową strukturę mózgu i funkcje obszarów w odpowiadających za nasze zdolności poznawcze oraz kontrolę emocji.

Spełniają istotną funkcję w utrzymaniu bariery jelitowej. Choroba zwana dysbiozą lub zespołem jelita przesiąkliwego powoduje wydostawanie się różnych antygenów czy bakterii jelitowych do krwi, co bezpośrednio wpływa na nasz system odpornościowy. W następstwie, tego zdarzenia czynniki zapalne docierają do mózgu i przyczyniają się do chorób o podłożu neurologicznym oraz zaburzeń psychicznych. Ciągle prowadzone są badania w zakresie tej zależności.

mikloflora jelitową i jej związek z depresją

Od jelit do depresji

Depresja jest jedną z najczęstszych chorób psychicznych na świecie. Według światowej organizacji zdrowia w 2020 roku stanie się drugą chorobą na świecie co do występowania. Wiele badań mówi o tym, że podłożem stanów depresyjnych mogą być stany zapalne w organizmie, które wywołują objawy somatyczne oraz choroby przewlekłe, stwardnienie rozsiane, choroba wieńcowa, choroby reumatyczne czy HIV. Wcześniej wspomniane cytokiny regulowane przez mikroflorę jelitową, zmniejszają ilość i dostępność serotoniny, która jak wiemy jest niezbędna dla zachowania pozytywnego nastroju, reguluje apetyt oraz potrzeby seksualne. Spadek serotoniny, i jednoczesny wzrost kortyzolu- hormonu stresu, to bardzo często występujące odstępstwa od norm w badaniach pacjentów z zaburzeniem depresji. Dodatkowo w badaniach morfologicznych krwi obserwuje się podniesione takie czynniki jak IgM oraz IgA przeciwko liposacharydom, wskazujące na ich obecność we krwi. Ponieważ liposacharydy występują w przewodzie pokarmowym, to ich obecność we krwi daje nam informację o naruszeniu bariery jelitowej i przenikaniu mikroorganizmów patogennych do krwi. Które wywołując odpowiedź naszego systemu immunologicznego, tworzą czynniki zapalne docierające do mózgu i w konsekwencji czego mogą one niszczyć komórki nerwowe, przyczyniając się do rozwoju i występowania zaburzeń psychicznych jak i neurologicznych.

Powiązanie między florą bakteryjną jelit a zburzeniami psychicznymi

Termin mikrobiota kojarzy nam się raczej z chorobami układu gastroenterologicznego na przykład takimi jak zapalenie jelit. Prowadzone badania wskazują, że choroby natury psychicznej jak depresja, anoreksja, autyzm czy zaburzenia lękowe oraz choroba Alzheimera i Parkinsona może być wywołana przez zaburzoną homeostazę przewodu pokarmowego w organizmie. To bakterie występujące w naszych jelitach bezpośrednio oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy OUN, gdy przekraczają barierę krew-mózg, gdyż mają zdolność do syntezy szerokiej gamy molekuł neuroaktywnych. Rozwój flory bakteryjnej w jelitach tworzy się równolegle z wzrostem oraz dojrzewaniem neuronów w mózgowiu. Początek swój, ma już w okresie życia wewnątrzmacicznego. Wpływ na prawidłowy jej rozwój ma wiele czynników: antybiotykoterapia, szczepienia czy intensywne używanie środków dezynfekujących, stres oraz zmiany w diecie. Wpływ na rodzaj naszej mikroflory jelitowej ma także rodzaj porodu, sposób karmienia w okresie niemowlęcym, występowanie i ekspozycja na wirusy. Geny odpowiadające za budowę synaps pomiędzy neuronami w mózgowiu działają również w zakresie budowy neuronów w układzie pokarmowym. Są bardzo podobne a każda mutacja powoduje nieprawidłowości zarówno w układzie pokarmowym jak i w mózgowiu. Jednocześnie skład naszej mikrobioty jelitowej stale się zmienia podczas życia człowieka. Co istotne równolegle zmiany zachodzą w układzie nerwowym. Bardzo ważny jest okres wczesnego dojrzewania. Cechuje go wysoka wrażliwość i podatność na różne patologie. To także okres, gdzie najczęściej ujawniają się choroby i zaburzenia psychiczne. Dlatego bardzo ważne jest by w okresie dojrzewania ograniczać ekspozycję na czynniki takie jak używki, stres, zła dieta, gdyż destabilizacja oraz niedojrzałość mikroflory jelitowej ma wpływ na rozwój mózgowia i możliwość wystąpienia chorób psychicznych. W czasie naszego życia ulega zmianie stabilność mikroflory jelitowej z wiekiem zmniejsza się jej jakościowa kompozycja a starzenie ma negatywny wpływ na skład mikrobioty.

mikloflora jelitowa połączenie oś mózg - jelito

Oś jelito - mózg

Zmiany w mikroflorze jelitowej, reakcje systemu immunologicznego to mechanizmy wpływające na komunikację pomiędzy ośrodkowym układem nerwowym OUN poprzez ścieżki nerwowe - nerw błędny, metabolizm tryptofanu, czy odpowiedź hormonalną jelit. Podczas gdy jelitowe sploty nerwowe mogą funkcjonować niezależnie od OUN, to ośrodkowy układ nerwowy pozostaje pod ciągłym wpływem flory bakteryjnej jelit oraz jelitowych splotów nerwowych. Wszelkie zmiany zachodzące w mikroflorze jelitowej poprzez nerw błędny. To dwukierunkowa droga. Interakcje związane z tą komunikacją mogą mieć wpływ na patogenezę niektórych zaburzeń, poprzez występowanie stanów zapalnych na przykład zmiany nastroju, ADHD, autyzm czy depresja. Jako jeden z najbardziej szkodliwych czynników życia wpływającym nie tylko na stan, ale także na funkcjonowanie organizmu jak i skład flory bakteryjnej wymienia się stres. Zarówno ten emocjonalny jak i fizyczny. Trwają spekulacje i badania w jakim stopniu osoby z zaburzeniami psychicznymi poddani zastosowaniu terapeutycznej zmiany flory bakteryjnej, odczuli by poprawę jakości życia. Najnowsze badania bazują na określeniu tego na podstawie funkcjonowania osi mózg-jelito z techniką obrazowania mózgowia oraz obserwacji reakcji na bodźce emocjonalne.

mikroflora jelitowa a dieta dla psychiki

Nowe możliwości w leczeniu chorób psychicznych

Mając wiedzę o wpływie mikroflory jelitowej na funkcjonowanie układu nerwowego oraz nieprawidłowości, które mogą wpływać na występowanie chorób psychicznych daje nadzieję na wprowadzenie nowych metod leczenia zaburzeń psychicznych. Regulacja naszej flory bakteryjnej jest możliwa poprzez wprowadzenie odpowiedniej diety. Przetworzona żywość, duże ilości cukru negatywnie wpływają na stan naszego zdrowia i nie chodzi tu tylko o występowanie nadwagi czy innych chorób wywołanych złą dietą. Zaobserwowano, że wprowadzenie diety śródziemnomorskiej korzystnie wpływa na łagodzenie i ryzyko wystąpienia depresji. Wszystko wskazuje na to, że nasz stan psychiczny również jest zależny od tego co jemy. Wprowadzono już termin “psychobiotyk” który określa metodę podawania przez suplementację wybranych szczepów bakterii, oddziałujących korzystnie na oś jelitowo-mózgową. Wyniki badan suplementacji wskazały na zmniejszenie stanów lękowych poprzez obniżenie poziomu kortyzolu, poprawę nastoju czy spadek zachowań agresywnych. Czy te metody staną się normą w leczeniu chorób psychicznych? Badania trwają, na pewno mogą być pomocne i wspierające standardowe walki z depresją czy innymi zaburzeniami psychicznymi jak farmakoterapia i psychoterapia.


Zdjęcia:

Photo by Elena Mozhvilo on Unsplash

Photo by Natasha Connell on Unsplash

Photo by Dan Gold on Unsplash

Photo by Volkan Olmez on Unsplash


Zobacz również:

Nerwica czy depresja? Poznaj różnice i podobieństwa.

Obie podstępnie wkraczają w życie, powoli, a jak już się rozgoszczą sieją spustoszenie. Tak! Depresja i nerwica potrafią zniszczyć marzenia i cele człowieka. Wyeliminować z życia społecznego, zabrać siły do działania. Utrudnią najprostsze czynnośc...

Czytaj więcej

Dieta w nerwicy. Co warto jeść, a czego unikać?

Słowa Hipokratesa odegrały zasadniczą rolę dzisiejszej medycyny: Niechaj pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem– od dawna zatem wiadomo, że dieta i żywienie zbilansowane w odpowiednie składniki i witaminy, jest jednym z najważnie...

Czytaj więcej

Chcę mieć dziecko, a nie mogę - depresja w niepłodności

Niepłodność dotyka wielu aspektów życia człowieka. Godzi w poczucie własnej wartości, podważa kobiecość i męskość. Nie  spełnia oczekiwań otoczenia, psuje relacje w związku, budzi lęki dotyczące własnej osoby, partnera czy wspólnej...

Czytaj więcej