Czym jest płeć psychologiczna? Jak ją rozpoznać?

Płeć psychologiczna, czyli modne w ostatnich latach słowo "gender", to określenie zespołu zachowań i wartości, które kultura przypisała do płci. Jak ją rozpoznać?

Przez wiele lat hasło "płeć" wywoływało skojarzenia z cechami anatomicznymi i funkcjami reprodukcyjnymi. Dzisiaj jednak pojęcie to bynajmniej jednoznacznie nie jest, a słynne gender w ostatnich latach narobiło wiele zamieszania. Aktualnie śmiało możemy mówić o różnych kategoriach płci - np. płci hormonalnej, mózgu, genitalnej czy seksualnej oraz psychologicznej. Tą ostatnią bierzemy dzisiaj na warsztat.

gender co to jest

Czym jest płeć psychologiczna?

Współcześni psychologowie, a dokładniej Sandra Lopstiz Bem, dokonała rozdzielenia płci psychologicznej od płci biologicznej. O ile tej pierwszej nie trzeba nikomu tłumaczyć - stosuje sią nią powszechnie i dotyczy różnic anatomicznych, hormonalnych oraz funkcji reprodukcyjnych, o tyle ta druga nastręcza trudności. Płeć biologiczną określa się na podstawie dymorfizmu płciowego - mamy zatem samice i samców, kobiety i mężczyzn. Z kolei płeć psychologiczną, zwaną również płcią społeczno-kulturową czy gender, wyznacza zespół cech, wartości, postaw, stereotypów, społecznych ról i atrybutów, które w danym społeczeństwie wiązane są z płcią.

Zobacz: Dlaczego feedersi tuczą swoje partnerki i dlaczego one się na to godzą?

Wróćmy do wspomnianej wcześniej badaczki, która w latach 60. wprowadziła teorię schematów płciowych, czyli Gender Schema Theory. Sandra Lipsitz Bem odrzuciła przyjętą tezę o dychotomii ról seksualnych i stwierdziła, że męskość i kobiecość to zupełnie inny wymiar osobowościowy. Ta teoria opisuje i wyjaśnia proces kształtowania się cech psychicznych wiązanych z płcią zgodnie ze kulturowymi definicjami kobiecości i męskości, które rozumiane są jako dwa końce jednego kontinuum. Co ważne, padaczka uznała, że system ról płciowych wynika z tzw. presji społecznych, czyli:

  • polaryzacja rodzaju - przypisywanie praw, zadań, obowiązków i skali odpowiedzialności w zależności od płci biologicznej np. kobieta gotuje, sprząta, wychowuje, a mężczyzna zarabia i majsterkuje;
  • esencjalizm biologiczny - wiązanie cech osobowości z płcią biologiczną, czyli stereotypy płciowe - kobieta jest wrażliwa i emocjonalna, a mężczyzna dominujący i pewny siebie;
  • androcentyzm - przypisuje wyższe wartości rolom męskim niż kobiecym np. człowiek nie bez przyczyny ma rodzajnik męski.

rodzaje płci psychologicznej

Jakie są rodzaje płci psychologicznej?

Płeć psychologiczna to gotowość dopasowania wymiaru płci do swojej osobowości, własnych wartości i świata. Zwykle płeć jest utożsamiana z cechami fizycznymi. Według wspomnianej badaczki istnieje jednak szerszy podział:

  • sex-typed - to osoby seksualnie określone, których cechy psychiczne odpowiadają płci biologicznej - kobiety są kobiece, a mężczyźni męscy;
  • undifferentiated - osoby seksualnie nieokreślone, które niezależnie od płci biologicznej mają w niewielkim stopniu ukształtowane zarówno cechy kobiece, jak i męskie;
  • cross-sex-typed - czyli osoby krzyżowo określone seksualne. Posiadają cechy psychiczne odpowiadające płci przeciwnej niż ich płeć biologiczna np. kobiecy mężczyźni, męskie kobiety;
  • osoby androgyniczne - mają dużo cech kobiecych i męskich niezależnie od swojej biologicznej płci.

Ostatni z typów to świadome przezwyciężenie oczekiwań społecznych względem płci biologicznej - czyli każdy człowiek powinien prezentować odpowiadające sobie cechy, wartości i postawy, mimo że jego kultura wmawia mu, że są sprzeczne z jego płcią anatomiczną. Jest to wybór cech i zachowań, który daje elastyczność i pozwala prowadzić satysfakcjonujące życie.

Zobacz: Infantylizm parafiliczny, czyli autonepiofilia - dlaczego dorośli ludzie chcą być traktowani jak dzieci?

płeć psychologiczna kształtowanie

Jak kształtuje się płeć psychologiczna?

W zasadzie oczekiwanie na przejaw cech związanych z płcią zaczyna się już w okresie życia płodowego i narodzin. Ułożenie w łonie czasem już jest odbierane za kobiece lub męskie. Później pojawiają się ubranka i ich kolory - ileż to lat dziewczynkom należało kupić coś różowego i w tym kolorze urządzić im pokoik, a chłopcom analogicznie na niebiesko. Później mamy lalki i samochodziki, nie daj Boże do ręki damie małej koparki, a chłopcu lalki, nawet jeśli nie wiadomo jak, by mu się ona podobała. Następnie pod górkę jest jeszcze bardziej stromo, bo pojawiają się oczekiwania skierowane pod adresem dziecka. I te są zależne od płci. Dziewczynki mają przyzwolenie na płacz, chłopcy już niekoniecznie. Dlatego mądre wychowanie powinno uwzględniać szacunek to takich zachowań dziecka, które są zgodne z jego zainteresowaniami, a nie płcią.


Zdjęcia:

Photo by Dainis Graveris on Unsplash

Photo by Tim Mossholder on Unsplash

Photo by Delia Giandeini on Unsplash

Photo by Crawford Jolly on Unsplash

blog
Zobacz również