Więcej niż strach. 4 najczęstsze rodzaje fobii
Redakcja Lumine

Wszyscy się czegoś boimy, a strach towarzyszy nam od zawsze. Można nawet powiedzieć, że lęku uczymy się od najmłodszych lat i na bieżąco – życie samo dostarcza nam bodźców i stawia nas przed sytuacjami, które wywołują strach, przerażenie i lęk. Sytuacje takie byłyby naturalne i nikogo by nie dziwiły, gdyby nie fakt, że część z nas przeżywa je mocniej, chorobliwie wręcz bojąc się pewnych rzeczy, zjawisk i sytuacji.

Fobia – czym różni się od strachu?

Lęk powoduje wyostrzenie się zmysłów. Stajemy się bardziej ostrożni i wrażliwi na zagrożenie. Czasami nasze wyobrażenie dotyczące niebezpieczeństwa jest niezrozumiałe, a paniczny strach bezpodstawny– tak właśnie jest w przypadku fobii, czyli zaburzenia lękowego z napadami paniki. Fobia nie tylko paraliżuje i obezwładnia, ale także odbiera możliwość normalnego i spokojnego życia. W przypływie ataku paniki jesteśmy oszołomieni i nie do końca świadomi swoich reakcji. Tak silny stres budzi także obawy przed utratą kontroli, a w ostateczności prowadzi do izolowania się, odsunięcia od reszty społeczeństwa. Unikamy sytuacji mogących wywołać nieprzyjemną reakcję, która z kolei jest powodem naszej fobii i panicznego lęku. Sytuacje fobiczne wzmagają w nas strach, któremu zwykle towarzyszą nieprzyjemne objawy somatyczne, a przez co niekiedy fobia nie jest pierwszym typem w diagnozie postawionej choremu (więcej informacji o objawach fobii w artykule: Bardzo się boję. Czym jest fobia i jak ją leczyć?).

Na które fobie najczęściej chorujemy?

Fobia utrudnia codzienne życie i powoduje realne cierpienie osoby, która się z nią zmaga. Powszechnie spotykanym zjawiskiem lękowym w naszym społeczeństwie są tzw. fobie specyficzne (swoiste lub proste), a do najczęściej napotykanych należą:

I.  Arachnofobia

(strg. arachne – pająk)

Osoby cierpiące na arachnofobię cechuje paniczny strach przed pająkami i innymi owadami bezkręgowymi, które je przypominają. Można zaliczyć ją do fobii prostych i jest to jedna z najczęstszych fobii zwierzęcych. Lęk wywołuje nie tylko konfrontacja bezpośrednia. Czasem objawy uwidaczniają się poprzez kontakt antycypowany – przypuszczenie lub przewidywanie zetknięcia z obiektem wywołującym fobię, tudzież pająkiem. Co czuje osoba zmagająca z lękiem przed pająkami? Niektórzy wpadając w panikę krzyczą lub płaczą, inni mdleją, jeszcze inni sztywnieją i automatycznie się wycofują się ze „śmiertelnej pułapki”. Istnieją także dowody, że w przypadku konfrontacji z fobicznym obiektem zmienia się nasze postrzeganie. Obiekt wydaje się większy, bardziej groźny i taki, który na pewno zrobi krzywdę. Powodów arachnofobii można doszukiwać w nieprzyjemnych kontaktach naszych przodków z jadowitymi pająkami i ich walką o przetrwanie, a także się w behawioryzmie - może być następstwem widoku reakcji naszych bliskich na zetknięcie z pająkiem. Leczenie polega na stopniowym odwrażliwianiu w ramach psychoterapii i przyzwyczajaniu pacjenta do negatywnego bodźca za pośrednictwem zdjęć i obrazów, a z czasem nawet na bezpośredniej, lecz bezpiecznej styczności z pająkiem.

II. Klaustrofobia

(łac. claustrum – zamknięcie)

W przypadku zmagania się z klaustrofobią, reakcja fobiczna następuje w momencie znalezienia się w małym, ciasnym i zamkniętym pomieszczeniu. Ogólnie ujmując w miejscach, z których ucieczka jest w pewnym stopniu utrudniona. Może to być np. winda, samolot, samochód lub wagon pociągu. Atakom paniki towarzyszy zarówno uczucie, że nie uda nam się wydostać z pułapki, jak i np.: przyspieszony oddech, czy ucisk w klatce piersiowej. Przyczyny klaustrofobii do dziś nie są do końca jasne. U jednych strach przed zamkniętą przestrzenią mogą wywoływać traumy z przeszłości, gdy np. „dla zabawy” zostaliśmy zamknięci w jakimś pomieszczeniu lub zakleszczyliśmy się w aucie w wyniku wypadku samochodowego. Według Freuda, teoria powstania klaustrofobii jest nieco inna - ma swój początek już w łonie matki i wywołać ją mogą komplikacje podczas porodu. Podobnie jak w przypadku arachnofobii, leczenie klaustrofobii odbywa się w ramach psychoterapii, na której jesteśmy sukcesywnie przyzwyczajani do sytuacji wywołującej lęk.

III. Akrofobia

(gr. akros – szczyt)

Jest to nic innego, jak bardzo popularny lęk wysokości. Osoby cierpiące na akrofobię decydują się na rezygnację z przebywania na wzniesieniach i wysokościach. Niepokój może wzbudzać także obecność w górach, wysokich budynkach, na balkonach i tarasach, lot samolotem lub nawet samo wyobrażenie o takiej ewentualności. W momencie znalezienia się w sytuacji fobicznej, wyobraźnia w każdy możliwy sposób ostrzega o rzekomym niebezpieczeństwie, a zawroty głowy i chwilowe problemy ze wzrokiem powodują nieuzasadniony lęk przed zagrożeniem. Niekomfortowe odczucia u osób zmagających się z akrofobią mogą być wywołane zdarzeniami z przeszłości, jak np. spadek z niekoniecznie dużej wysokości w dzieciństwie, czy huśtawki. Leczenie tego rodzaju fobii polega na oswajaniu się z sytuacją potencjalnie nam zagrażającą. W ramach psychoterapii specjalista może zalecić choremu próbę pokonania lęku i niepokoju np. poprzez spacery w niewysokich górach, pokonywanie większej ilości schodów, czy częstsze przebywanie na balkonie lub w punkach widokowych.

IV. Aerofobia

(gr. aer – powietrze)

Zaburzenie lękowe objawiające się strachem przed lataniem nazywamy aerofobią. Choć sama aerofobia nie zawęża się do lęku przed samolotami i innymi maszynami do przemieszczania się w powietrzu, to fobię tę można określić także jako strach przed przeciągiem oraz wiatrem. Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 zalicza się ją jako fobię specyficzną i sytuacyjną. Można by także powiedzieć, że ma w sobie coś z zarówno z klaustrofobii, agorafobii (lęk przed przestrzenią), jak i akrofobii. Osoby cierpiące na aerofobię obawiają się podróży windą, kolejką górską, czy samolotem. Dyskomfort związany jest nie tylko z wysokością, ale także z niewielką ilością miejsca i utrudnionym poruszaniem się, a tym samym brakiem możliwości ucieczki z sytuacji zagrożonej i obawą przed nieznanym. Ma to miejsce np. w przypadku katastrofy lotniczej, awarii silnika lub turbulencji. Aerofobia to choroba, w leczeniu której najlepsze efekty przyniesie psychoterapia opierająca się stopniowym przyzwyczajaniu do warunków panujących np. w samolocie. Niewykluczone jest także wsparcie leczenia przy użyciu środków farmakologicznych.

Powyżej opisane fobie, to tylko kilka przykładów tych chorób lękowych, które najczęściej dotykają nasze społeczeństwo. W każdym z przypadków czynnik wywołujący lęk powoduje utratę kontroli nad emocjami, atak histerii i cierpienie. Fobie ograniczają nas i nie pozwalają cieszyć się życiem. Chorzy izolują się, by nie narażać samego siebie na niebezpieczeństwo w razie bezpośredniego „spotkania” z czynnikiem wywołującym sytuację fobiczną. Każdy tych zaburzeń należy także leczyć, a leczenie to zazwyczaj odbywa się na takiej samej zasadzie: połączenie psychoterapii, mającej na celu stopniowe „przyzwyczajenie” pacjenta do czynnika lub bodźca wywołującego lęk oraz uśmierzenie niepokoju środkami farmakologicznymi, np. przy użyciu leków z grupy benzodiazepin.


Zdjęcia:

Photo by Rahul Dey on Unsplash


Zobacz również:

Jak odróżnić nerwicę od zwykłego strachu?

Każdy człowiek na pewno nie raz znalazł się w trudnej sytuacji, która wyzwoliła w nim przemijającą emocję, jaką jest strach. Trudny egzamin, rozmowa o pracę, pisk opon hamującego samochodu lub po prostu burza, to tylko namiastka powodów...

Czytaj więcej

Nerwica czy depresja? Poznaj różnice i podobieństwa.

Obie podstępnie wkraczają w życie, powoli, a jak już się rozgoszczą sieją spustoszenie. Tak! Depresja i nerwica potrafią zniszczyć marzenia i cele człowieka. Wyeliminować z życia społecznego, zabrać siły do działania. Utrudnią najprostsze czynnośc...

Czytaj więcej

Dieta w nerwicy. Co warto jeść, a czego unikać?

Słowa Hipokratesa odegrały zasadniczą rolę dzisiejszej medycyny: Niechaj pożywienie będzie lekarstwem, a lekarstwo pożywieniem– od dawna zatem wiadomo, że dieta i żywienie zbilansowane w odpowiednie składniki i witaminy, jest jednym z najważnie...

Czytaj więcej