Kiedy ofiara zakochuje się w oprawcy. Czym jest syndrom sztokholmski?
Redakcja Lumine

Syndromem sztokholmskim nazywa się specyficzną reakcję obronną, która zachodzi na linii ofiara - oprawca. Co dokładnie oznacza ten termin, jakie są objawy i przyczyny syndromu sztokholmskiego i jak z niego wyjść?

Był rok 1973, kiedy w Sztokholmie doszło do napadu na bank. Dwóch przestępców wzięło do trwającej sześć dni niewoli trzy kobiety i mężczyznę. Gdy zakładnicy zostali ocaleni, nie przejawiali ani wdzięczności, ani w ogóle nie chcieli wychodzić na wolność. W trakcie zeznań zawzięcie bronili napastników. Po pewnym czasie jedna z zakładniczek zaręczyła się z oprawcą, a zakładnik założył fundację, której celem było zebranie funduszy na pomoc przestępcom. Ta paradoksalna sytuacja pchnęła Nilsa Bejerotama, szwedzkiego kryminologa i psychologa, do poddania zajścia dokładnej analizie. Wówczas sformułował on hasło "syndrom sztokholmski". Jakie okoliczności muszą zajść, by do niego doszło?

Zobacz: Jak radzić sobie z partnerem z syndromem Piotrusia Pana?

syndrom sztokholmski

Syndrom sztokholmski - co to?

Syndrom sztokholmski jest specyficznym mechanizmem obronnym powstający na linii kat - ofiara. Odnosi się nie tylko do porywaczy, ale i toksycznych relacji rodzinnych i związkowych, w których ofiara broni i usprawiedliwia zachowanie swojego oprawcy. Jak to się dzieje? Instynkt ratowania życia jest na tyle silny, że sprawia, że człowiek jest w stanie funkcjonować, a nawet przystosować się do bardzo ciężkich warunków, w których się znalazł. Dzięki niemu ofiara czuje się bezpieczniej, czyli wypełnia jedną ze swoich podstawowych potrzeb. Zamiast stawać do walki, wchodzi w relację z oprawcą. Do takich sytuacji dochodzi nie tylko w trakcie przetrzymywania zakładników czy jeńców wojennych, bowiem syndrom może zaistnieć na linii ofiara - oprawca seksualny czy też przemocowy partner, a nawet szef stosujący mobbing kontra jego pracownik. Syndrom może zrodzić się także w sektach.

Zobacz: Zespół Otella, czyli obłęd zazdrości. Czym jest, jakie są jego przyczyny i czy da się go wyleczyć?

syndrom sztokholmski

Syndrom sztokholmski - objawy

Nie jest zasadą, że każdy człowiek w obliczu zagrożenia stanie się ofiarą syndromu sztokholmskiego, wiele osób stanęłoby do walki z oprawcą, niezależnie od jej konsekwencji. O tym, czy wejdzie się w relację z dominującą osobą zdecydują indywidualne predyspozycje psychiczne i wcześniejsze doświadczenia.

Po czym poznać, że ofiara doznaje syndromu sztokholmskiego? Najbardziej rzucającym się w oczy symptomem jest brak poczucia krzywdy. Za to ma doskonale rozwinięty mechanizm racjonalizacji, który skłania ją do tłumaczenia oprawcy, a nawet podzielania jego wartości i głoszonych przez niego poglądów. Przykładowo mówimy o przypadkach jak przemocowa rodzina, w której żona, mimo sygnałów z zewnątrz o tym, że jest źle traktowana, tłumaczy oprawcę ciężkim dzieciństwem lub trudnym dniem i żywi do niego pozytywne uczucia lub osoba, która mogłaby zostać uwolniona z niewoli, nie chce opuszczać przestępcy, a nawet broni go przed karą.

Zobacz: Jak żyć z malkontentem? Jak go traktować i samemu przy nim nie zwariować?

By wykształcił się syndrom, spełnione muszą zostać pewne warunki, czyli musi zaistnieć sytuacja, w której ofiara postrzega swoje szanse na przeżycie jako uzależnione od oprawcy i nie widzi możliwości ucieczki. Nie ma kontroli nad własnym życiem i nie widzi szans jej odzyskania. Ponadto potęguje pozytywne cechy swojego oprawcy i jest skłonna do miłych gestów wobec niego.

syndrom sztokholmski

Syndrom sztokholmski - jak z niego wyjść?

Wyjście z syndromu sztokholmskiego zależy od tego, w jakiej sytuacji się pojawił. W przypadku porwania czy przetrzymywania, niezbędna jest interwencja policji. Jeśli natomiast mówimy o toksycznych związkach, bardzo ważna jest tutaj pomoc bliskich, którzy są w stanie uświadomić ofierze to, czego nie widzi ona sama, czym jednocześnie narażają się na jej gniew. Jak uświadomić kogoś, że jest pod wpływem oprawcy? Przede wszystkim zwracać mu uwagę na wszystkie objawy syndromu oraz pokazywać alternatywne wyjścia, czyli np. odejście od przemocowego partnera czy terapia. Nierzadko bowiem ofiara widzi jedynie jedną wersję - zostanie przy oprawcy.


Zdjęcia:

Photo by Melanie Wasser on Unsplash

Photo by Pawel Janiak on Unsplash

Photo by Kat J on Unsplash

Photo by Itay Kabalo on Unsplash


Zobacz również:

Kiedy ofiara zakochuje się w oprawcy. Czym jest syndrom sztokholmski?

Syndromem sztokholmskim nazywa się specyficzną reakcję obronną, która zachodzi na linii ofiara - oprawca. Co dokładnie oznacza ten termin, jakie są objawy i przyczyny syndromu sztokholmskiego i jak z niego wyjść?

Czytaj więcej