Czuję wewnętrzny przymus do bycia najlepszym. Osobowość anankastyczna - objawy, przyczyny, leczenie
Redakcja Lumine

Czujesz napięcie i niepokój, gdy znajdujesz się w nieuporządkowanym otoczeniu albo wśród ludzi, którzy postępują spontanicznie, a ich zachowanie wykracza poza przyjęte normy? Napięcie, niepewność to Twoi odwieczni towarzysze? Oto objawy osobowości anankastycznej.

O osobowości anankastycznej wspomnieliśmy przy okazji artykułu dotyczącego perfekcjonizmu. Może być on ściśle powiązany z byciem anankastą. Co to właściwie oznacza?

Osobowość anankastyczna - co to?

Osobowość anankastyczna należy do zaburzeń osobowości uwzględnionych w klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM-IV. Anankaści to osoby, które mają problem z odnalezieniem się w nieidealnej rzeczywistości i wśród ludzi, którzy nie kierują się rozsądkiem. Są ambitni, sumienni, ostrożni i perfekcyjni. Chęć bycia najlepszym sprawia, że żyją w ciągłym napięciu, niepewności i strachu. Szacuje się, że anankaści stanowią 2% społeczeństwa.

Osobowość anankastyczna - objawy

Jak rozpoznać osobowość anankastyczną? Cechą rozpoznawczą tego zaburzenia jest silna wewnętrzna potrzeba bycia najlepszym, perfekcyjnym, idealnym oraz towarzyszące im poczucie winy oraz kontroli. Taka mieszanka może być dla człowieka niesamowicie frustrująca, a fakt, że tłumi on wszystkie emocje, dodatkowo go przytłacza.

Anankaści odczuwają ogromną presję, którą sami na siebie narzucają. Biorą na siebie nowe obowiązki, a ich wykonywaniu towarzyszy wewnętrzny przymus. Są tak mocno skupieni na działaniu i pracy, że zaniedbują życie emocjonalne. Brakuje im dystansu i spontaniczności.

Zobacz: Jak rozpoznać narcyza i jak sobie z nim radzić?

Osobność anankastyczna - jak rozpoznać?

Jak rozpoznać osobowość anankastyczną? Anankasta chce być perfekcyjny w każdej dziedzinie życia, a najmniejszy błąd powoduje w nim poczucie winy. Perfekcjonizm sprawia, że chory jest bardzo szczegółowy, ważne jest dla niego działanie zgodnie ze schematami i regułami. Jest niezwykle ostrożny, ponieważ wiecznie wątpi w słuszność swojego postępowania. Boi się podejmować ważne decyzje, ponieważ odczuwa strach przed konsekwencjami. Jego codzienności towarzyszą katastroficzne wizje, które sprawiają, że unika ryzyka. Anankasta kieruje się swoimi zasadami moralnymi, przy czym jest nader sumienny. Zamiast elastyczności przejawia cechy jak konsekwencja i skrupulatność. Ponieważ w jego życiu nie ma miejsca na spontanizm, racjonalizuje sobie wiele ze swoich działań i dogłębnie analizuje swoje zachowanie. Problemem anankasty jest również wyrażanie swoich uczuć. Gdy wejdzie on w związek, trudność sprawia mu nie tylko uzewnętrznienie swoich emocji, ale i reakcja na uczucia drugiej osoby.

Zobacz: Jak nie przejmować się tym, co mówią inni?

Osobowość anankastyczna - przyczyny

Skąd bierze się osobowość anankastyczna? Specjaliści wskazują na kilka możliwych źródeł problemu.

Uszkodzenia mózgu jako przyczyna osobowości anankastycznej

Uszkodzenia mózgu, urazy głowy powodujące problemy w funkcjonowaniu określonych ośrodków w mózgu mogą powodować osobowość anankastyczną. Może być ona również związana z występowaniem padaczki czy zespołu Tourette'a.

Biologiczne podłoże osobowości anankastycznej

Osobowość anankastyczna może być spowodowana czynnikami neurobiologicznymi lub problemami w funkcjonowaniu mózgu.

Trudne doświadczenia z dzieciństwa przyczyną osobowości anankastycznej

Zaburzenia osobowości w postaci osobowości anankastycznej mogą mieć źródło w dzieciństwie. Istotny jest tutaj sposób wychowania. Zbyt kontrolujący rodzice, żywiący wobec dziecka wygórowane oczekiwania i poddający je ciągłej ocenie, swoim zachowaniem mogą wpłynąć na wykształcenie się u niego osobowości anankastycznej. Nie bez znaczenia jest także system kar. Jeśli rodzic jest wymagający, surowy, nadopiekuńczy i zarazem nie okazuje dziecku uczuć, za to stosuje określony system karania, dziecko zaczyna dostosowywać się do zasad i nadmiernie kontroluje swoje zachowanie. Z czasem przeradza się to w natręctwo.

Temperament jednostki źródłem osobowości anankastycznej

Podatność na występowanie zaburzeń osobowości związana jest z temperamentem jednostki. Osobowość anankastyczna pomaga w maskowaniu emocji, które powstają wskutek wewnętrznego konfliktu. Z jednej strony anankaści kontrolują się na każdym kroku, a z drugiej chcą sprostać wymaganiom otoczenia. Pojawia się wówczas chęć buntu, jednak zostaje ona stłumiona w obawie przed wyjściem poza schemat. Efektem są natręctwa, które odciągają uwagę chorego od jego problemu.

Zobacz: Osobowość narcystyczna, wyjątkowość ponad stan

Osobowość anankastyczna - leczenie

Osobowość anankastyczna może być trudnością w codziennym funkcjonowaniu. Można jednak wyleczyć ją z pomocą specjalisty. W jaki sposób? W przypadku tego zaburzenia osobowości sprawdza się terapia behawioranla opierająca się na rozpoznaniu momentu, w którym pojawia się dane zachowanie i jego zapobieganiu. Jest to jednak scenariusz idealny. Wiele anankastów nie dostrzega swojego problemu, można wówczas skłonić ich do pracy nad samym sobą, sprowadzającej się do poznania źródła swoich cech i próby wyjścia poza narzucone na siebie schematy. Jest to walka z perfekcjonizmem, skrupulatnością i własną drobiazgowością. Wymaga ona wiele samozaparcia.

W leczeniu bardzo ważne jest wsparcie ze strony osób najbliższych. Muszą one nie tylko zaakceptować fakt, że żyją z anankastą, ale i okazać mu wsparcie.


Zdjęcia:

Photo by Jens Johnsson on Unsplash

Photo by Priscilla Du Preez on Unsplash

Photo by Sean Stratton on Unsplash

Photo by Aranxa Esteve on Unsplash

Photo by Khara Woods on Unsplash


Zobacz również:

Fobia społeczna. Dlaczego boję się ludzi?

Gdy na samą myśl o wystąpieniu przed publicznością czujesz strach, lub gdy dopada Cię lęk w miejscu publicznym gdy chcesz zjeść posiłek. Lub gdy załatwiasz szybko sprawy w sklepie, by jak najszybciej go opuścić? A może spotkanie z nowym zespołem w pr...

Czytaj więcej

Jak rozpoznać narcyza i jak sobie z nim radzić?

Przekonany o własnej wyjątkowości, pozbawiony empatii i arogancki wobec otaczającego go świata - to właśnie narcyz. Jeśli przeanalizujesz swoje najbliższe otoczenie, na pewno znajdziesz kogoś pasującego do tego rysopisu. Jak radzić sobie z osobą z za...

Czytaj więcej

Chore myślenie, czyli urojenia. Czym są zaburzenia urojeniowe i kiedy szukać pomocy?

Ile razy usłyszałeś lub zarzuciłeś komuś, że coś sobie uroił? Czym są urojenia, skąd się biorą, jak je poznać i leczyć?

Czytaj więcej