Kryteria diagnostyczne osobowości unikającej
Redakcja Lumine

Życie osoby z zaburzeniem osobowości unikającej mija w dużym stopniu na rezygnacji z możliwości jakie oferuje jej świat. To ludzie wyizolowani, często funkcjonujący w ograniczonej liczbie relacji. Pomimo wielu okazji sami zacieśniają swoje otoczenie z powodu odczuwanego lęku i obaw przed odrzuceniem. Aby rozpoznać zaburzenie osobowości unikającej konieczne jest wyszczególnienie pewnych kryteriów diagnostycznych. Jakie cechy i zachowania wskazują na osobowość unikającą?

Kryteria diagnostyczne zaburzeń osobowości unikającej według ICD-10

Zaburzenia osobowości najczęściej pojawiają się w okresie dojrzewania. Według statystyk zaburzenie osobowości unikającej dotyka około 0,5-3% ludzi na świecie.

O genezie i wzorcach zachowań osobowości unikającej przeczytasz:Osobowość unikająca. Dlaczego osoby z tym zaburzeniem ciągle ratują się ucieczką?

Kryteria diagnostyczne według ICD-10 mówi, by rozpoznać zburzenie osobowości unikającej należy rozpoznać symptomy wskazujące na wystąpienie pewnych zachowania, które powodują negatywny wpływ na funkcjonowanie w życiu, czy spełnianiu się w rolach społecznych. Objawami wskazującymi na unikające zaburzenie osobowości wskazują:

  • ciągłe uczucie niepokoju oraz napięcia,
  • przewrażliwienie i koncentracja na krytyce swojej osoby,
  • Głębokie przekonanie o swojej nieatrakcyjności, braku kompetencji czy beznadziejności,
  • Strach przed tworzeniem nowych relacji, związków czy kontaktów towarzyskich,
  • Unikanie kontaktów społecznych,
  • Unikanie aktywności zawodowej, brak samorozwoju,
  • Prowadzenie izolacyjnego trybu życia dla zapewnienia sobie komfortu i poczucia bezpieczeństwa fizycznego
  • Niechęć do tworzenie bliższych związków z ludźmi, ciągła chęć potwierdzania akceptacji,

Wiele z tych cech można by przypisać introwertykom jednak w zaburzeniu osobowości unikającej jest to sztywny wzorzec postępowania, postrzegania i reakcji na otoczenie. Zachowania te powodują cierpienie osób unikających oraz negatywnie wpływają na ich funkcjonowanie w życiu. Osoby z zburzeniami osobowości nie reaguje na utarte wzorce zachowania. Dla porównania standardowo osoba przestrzegająca ustalonych norm i sposobów działania będzie trzymała się obranego szlaku, jednak nie będzie unikać rozwoju, zmiany czy nowości związanych z jej postepowaniem, gdy uzna, że taka zmiana wyjdzie dla niej na dobre. Osoby z zaburzeniem osobowości unikającej będą sztywno trzymać się obranego działania a trudności czy zmianę działania wyolbrzymią jako zagrożenie dla swojej osoby. Osoby unikające będą ograniczać kontakty z nowymi osobami, gdy nie będą miały pewności co do akceptacji ich osoby. Zdrowe osoby mogą wykazać się ostrożnością i rozwagą w nawiązywaniu nowych relacji jednak nie zamykają się na nowe kontakty. Dla osoby z zaburzeniem osobowości unikającej świat jest czymś niebezpiecznym.

osobowość unikajaca i jej błędne przekonania

Klasyfikacja zachowań osobowości unikającej zgodnie z DSM V

Aby rozpoznać zaburzenie osobowości unikającej według klasyfikacji DSM V utrzymała wzorce zachowań dla zaburzeń osobowości unikającej, zgodnie z wcześniejszą klasyfikacją DSM IV. Według której dla potwierdzenia wystąpienia zaburzenia osobowości unikającej, muszą być spełnione co najmniej cztery z wymienionych poniżej cech:

unikanie kontaktów oraz aktywności zawodowej, która wymaga relacji interpersonalnych. Spowodowane lękiem przed krytyką, odrzuceniem czy dezaprobatą,

brak chęci do angażowania się w związki z innymi osobami, jedynie w przypadku pewności o sympatii czy akceptacji.

unikanie lub ogromny dystans w utrzymywanych relacjach bliskich lub intymnych, spowodowany lękiem przed odrzuceniem, zawstydzeniem czy ośmieszeniem,

osobisty i skoncentrowany na sobie odbiór jakiejkolwiek krytyki, wyolbrzymianie najdrobniejszych uwag czy gestów, wiążące się z wystąpieniem uczucia upokorzenia czy braku akceptacji,

ograniczanie występowania nowych sytuacji interpersonalnych spowodowane poczuciem nieadekwatności i niedopasowania.

nieodłączne przekonanie o swojej nieatrakcyjności, braku kompetencji, czy bycia gorszym od innych,

brak jakichkolwiek działań związanych z podjęciem ryzyka osobistego, wymagającego zaangażowania, unikanie ich w obawie przed porażką.

Dodatkowe wzorce zachowań występujące w zaburzeniu osobowości unikającej

Jako objawy towarzyszące osobowości unikającej występować mogą takie zachowania jak:

  • odczuwanie dużego dyskomfortu oraz skrępowania w zachodzących sytuacjach społecznych,
  • obniżenie nastroju spowodowane uczuciem pustki i odosobnienia,
  • ciągła i nadmierna samokontrola zachowania,
  • błędne nadinterpretacje zachowań, gestów czy sytuacji wśród innych osób,
  • analiza swojego zachowania, wyłapywanie błędów czy niedoskonałości
  • poczucie odmienności, inności,
  • ciągłe poczucie bycia poddawanym ocenie czy krytyce,
  • uciekanie w świat marzeń i fantazji, izolacja,
  • błędnie funkcjonujące procesy poznawcze,

osobowość unikająca diagnostyka zaburzenia

Mnogość negatywnych uczuć, kumulacja obaw i lęku odbijają się również na somatyce i reakcjach organizmu. A objawy występujące w sposób ciągły, prowadzą do występowania innych zaburzeń psychicznych takich jak: depresja, lęk uogólniony czy pojawienie się fobii i zaburzeń obsesyjno- kompulsywnych. Często osoby z zaburzeniem osobowości unikającej nie zdają sobie sprawy z źródła swoich problemów. Osuwają się od ludzi świadomie i pomimo, iż najbardziej oczekują akceptacji i pragną bliskości, to ich błędne postrzeganie świata i reakcji otoczenia i innych na ich osobę, pcha ich w izolacje i odosobnienie. Strach przed oceną, porażką, niskie poczucie wartości oraz nieumiejętność przeżywania negatywnych emocji i uczuć, blokuje nawiązywanie nowych relacji, ich utrzymanie, czy poszerzanie własnego świata. A przecież każdy z nas odczuwa lęk, niepewność czy wstyd w nowych sytuacjach. Również nie jest nam obojętna ocena innych, czy odbiór krytycznych uwag związanych z nami. Jednak potrafimy poradzić sobie z emocjami związanymi z tą sytuacją. Dla osoby z zaburzeniem osobowości unikającej cały jej świat opiera się na tych negatywnych uczuciach, skupiony jest na lęku i obawach. Nie potrafią przeżywać i uczestniczyć „tu i teraz” ciesząc się daną sytuacją. Analizując poprzez ruminacje minione zdarzenia, lub skupiając się na tym co w danej chwili ktoś o nich myśli. Popadają w zamartwianie się o swoja przyszłość. Trwając w tych sztywnych granicach i wzorcach zachowania osoba cierpiąca na zaburzenie osobowości unikającej prowadzi do braku elastycznego podejścia do swoich działań, racjonalnej weryfikacji prawdziwości myśli czy reagowania na negatywne emocje. Takie funkcjonowanie jest źródłem uczucia pustki i subiektywnego cierpienia jednostki.

Pomocą dla osób z zaburzeniem osobowości unikającej jest psychoterapia. Niestety dla osób z powyższym zaburzeniem jest to ciężki orzech do zgryzienia. Praca z terapeutą wymaga przecież zaufania, otwartości, by miała pozytywne rezultaty. Jest możliwa i może pomóc w odnalezieniu się w świecie osobie unikającej i poprawie jej funkcjonowania.

Temat metod i terapii osób z zaburzeniem osobowości unikającej poruszymy w kolejnym artykule.


Zdjęcia:

Photo by Ben White on Unsplash

Photo by Dan Meyers on Unsplash

Photo by Anthony Tori on Unsplash


Zobacz również:

Emocje. W jakim stopniu kierują naszym życiem?

Nasze uczucia ujawniają się częściej szybciej niż rozsądek i czasem one decydują o tym co w danej chwili robimy. Nie zawsze jest to mądre, ale spróbujmy tłumaczyć osobie zakochanej to tylko emocje zachowuj się rozsądnie. Kiedy dana osoba całko...

Czytaj więcej

Jak radzić sobie z atakiem lęku?

Jeśli raz w życiu doświadczyło się ataku paniki, uczucia tego nie można porównać do żadnego innego. A jak tym, którzy takie sytuacje znają ze słyszenia, przybliżyć ten stan?

Czytaj więcej

Dlaczego się boję? Nerwica lękowa.

Lęk jest uczuciem znanym już przez naszych przodków. Dzięki niemu wiemy, że wokół dzieje się coś, co wymaga naszej czujności, czy reakcji. Nasz mózg uważnie i w wyczulony sposób selekcjonuje uczucia, kwalifikując je do tyc...

Czytaj więcej