Dlaczego dzieci się jąkają? Przyczyny, objawy i leczenie jąkania
Redakcja Lumine

Jąkanie to zaburzenie płynności mowy polegające na powtarzaniu głosek, słów czy zdań. Najczęściej pojawia się już w wieku dziecięcym. Jakie są jego przyczyny, objawy i jak je leczyć?

Każdy z nas zaciął się kiedyś przy mówieniu - zaczął powtarzać te same zgłoski czy sylaby. Normalnym jest, że jąkanie pojawia się w sytuacjach stresowych. Dzisiaj jednak porozmawiamy o regularnie powtarzającym się zaburzeniu płynności mowy, którego nasilenie utrudnia komunikację społeczną.

Jąkanie jest problemem, które ujawnia się zwykle w wieku przedszkolnym i oczywiście powinno być leczone od pojawienia się pierwszego symptomu. Zdarza się jednak, że rodzice zaniedbują ten problem i w efekcie mamy dorosłe osoby z problemem jąkania. Taka sytuacja nie tylko wydłuża ewentualne leczenie, ale staje się także źródłem kompleksów, frustracji, a nawet i problemów interpersonalnych.

Jąkanie - czym jest?

Teraz następuje małe zaskoczenie, bowiem jąkanie ma swój wzór matematyczny:

J=f (N + R)

gdzie:

J – to jąkanie,

N – oznacza niepłynność mówienia,

R – odnosi się do reakcji dodatkowych

Jeśli przekształcimy ten wzór na definicję, stwierdzimy, że jąkanie to brak płynności mowy i towarzyszące jej reakcje np. wahanie, napięcie mięśniowe czy czasem tiki.

Zobacz: Zaburzenia mowy u dzieci i dorosłych. Skąd biorą się dyslalia i jak je leczyć?

Profesor Zbigniew Tarkowski, autor książek poświeconych jąkaniu dziecięcemu, zwraca uwagę na to, że jąkanie to brak synchronizacji na kilku poziomach wypowiedzi:

- smenatycznym (brak płynności w przechodzeniu z tematu do tematu),

- syntaktycznej (brak płynności w przechodzeniu w strukturach składowych),

- fizjologicznej (brak koordynacji ruchów oddechowych i w artykulacji).

jąkanie co to jest

Objawy jąkania

W praktyce większość z nas doskonale wie, czym jest jąkanie. To powtarzanie głosek, słów czy części zdania oraz wstawianie między nie tzw. embolofazji, czyli przerywników jak "yyy". Jąkające się osoby robią zbyt duże pauzy między słowami, mogą także mówić zbyt wolno lub zbyt szybko. Każdy z objawów jąkania może występować solo lub wspólnie z innymi.

jąkanie objawy

Jąkanie - przyczyny

Jak przy wielu innych zaburzeniach, specjaliści nie wskazują jednego konkretnego źródła jąkania. Może mieć ono podłoże biologiczne (genetyczne - ryzyko zachorowania wzrasta z występowaniem przypadków w rodzinie, urazy aparatu mowy czy głowy, ciężki poród itd.). Jego źródeł można szukać w doświadczeniach dziecka, problemach rodzinnych i czynnikach środowiskowych. Może wywołać je lęk, frustracja, traumatyczne wydarzenia, zbytnia koncentracja na mowie dziecka i wytykanie mu błędów. Teorie lingwistyczne z kolei mówią o tym, że jąkanie to efekt opóźnionego rozwoju mowy. Mamy jeszcze koncepcje behawioralne zakładające, że jąkanie jest zachowaniem wyuczonym, czyli można się go także oduczyć.

jąkanie przyczyny

Rodzaje jąkania

Tak, jak zostało to wcześniej wspomniane, jąkanie u dzieci, zwłaszcza tych w wieku przedszkolnym, nie jest objawem niepokojącym, jednak należy na nie zwrócić uwagę. Bo o ile towarzyszy maluchowi w momentach ekscytacji i wtedy jest czymś normalnym, o tyle utrzymujące się w wielu sytuacjach i przed dłuższy okres jest sygnałem obligatoryjnie wysyłającym dziecko do logopedy. Zwróćmy teraz uwagę na rodzaje jąkania:

Jąkanie przejściowe

Jąkanie przejściowe uważa się za naturalny etap w rozwoju mowy w pierwszych latach życia. Maluchy nie używają wówczas mowy w sposób płynny, zacinają się i rezygnują z użycia wyrazu, który chcieli pierwotnie wypowiedzieć. Częściej dotyka chłopców niż dziewczynek.

Jąkanie nawykowe

Jąkanie nawykowe idzie w parze z nieprawidłową budową strun głosowych i zaburzeniami pracy mięśni niezbędnych do artykulacji słów. Ten rodzaj jąkania może zostać nauczony przez dziecko, którego rodzic również ma problem z płynną wypowiedzią, wszak mówienia uczymy się także na zasadzie naśladownictwa. Dlatego rodzice chcący, by ich dziecko posługiwało się spójnym i ładnym językiem, nie mogą pomijać sposobu, w który sami komunikują się z otoczeniem.

Jąkanie na tle lękowym

Jąkanie może być również wynikiem odczuwanego przez dziecko lęku. Zacinanie się na tle nerwicowym jest efektem silnego stresu, którego doświadcza maluch. Może być to reakcja na powtarzające się kłótnie rodziców, stosowanie przemocy w domu oraz traumy jak molestowanie seksualne.

jąkanie leczenie

Jąkanie - diagnoza i leczenie

Najczęściej jąkanie diagnozuje się u dzieci. Wówczas maluch trafia do specjalisty na obserwację. Po przeprowadzeniu wywiadu z jego opiekunami logopeda dokonuje rozpoznania zaburzenia i decyduje o skierowaniu na badania specjalistyczne (w celu wykluczenia np. uszkodzeń mózgu) lub rozpoczyna terapię. Jeśli rokowania są bardzo dobre wystarczy psychoedukacja rodziców, w innych przypadkach konieczne są działania łączone - terapia plus współpraca z rodzicem. Jeśli do specjalisty trafia dziecko lub dorosły, u którego jąkanie jest problemem wieloletnim, konieczne są intensywniejsze oddziaływania.

Jak wygląda praca z jąkającym się dzieckiem, napiszemy w kolejnym artykule.

Nie ulega wątpliwości, że problemy z płynnym mówieniem powodują wstyd i frustrację, dlatego tak ważne jest, by jak najszybciej podjąć działania, wówczas szybciej uzyska się efekty.


Zdjęcia:

Photo by Ben White on Unsplash

Photo by Caleb Woods on Unsplash

Photo by Austin Pacheco on Unsplash

Photo by Gabriel Baranski on Unsplash

Photo by Myles Tan on Unsplash


Zobacz również:

Zaburzenia mowy u dzieci i dorosłych. Skąd biorą się dyslalia i jak je leczyć?

Dyslalia to zaburzenia mowy, które polegają na niewypowiadaniu jednej lub kilku głosek albo pewnych wyrazów. Jakie są jej przyczyny, objawy i jak ją leczyć?

Czytaj więcej

Dlaczego dzieci się jąkają? Przyczyny, objawy i leczenie jąkania

Jąkanie to zaburzenie płynności mowy polegające na powtarzaniu głosek, słów czy zdań. Najczęściej pojawia się już w wieku dziecięcym. Jakie są jego przyczyny, objawy i jak je leczyć?

Czytaj więcej

Jak rodzic powinien pracować z jąkającym się dzieckiem?

W terapii jąkania istotne są nie tylko oddziaływania logopedy, ale i sposób, w jaki dziecko traktowane jest przez swoich rodziców. Jak powinni oni pracować z pociechą?

Czytaj więcej