Zniekształcenia poznawcze a nasze postrzeganie świata
Redakcja Lumine

Każdy z nas inaczej odbiera otaczający nas świat. I choć często z góry zakładamy, że dla większości wygląda on tak samo, to w rezultacie tak nie jest. Dlaczego? U każdej osoby występują zniekształcenia poznawcze, czyli wzorce myślenia, które kierują naszym postrzeganiem rzeczywistości. Jak wpływają na nasze funkcjonowanie i czy można na nie wpływać?

Co to są zniekształcenia poznawcze?

Uczestnicząc w jakiś zdarzeniu jako osoby posiadające świadomość często kusimy się o interpretację zachowań czy sytuacji nas otaczających. Czyli najprościej nasz mózg odczytuje pewne zdarzenie, sytuacje i przekazuje nam myśli jak odebrać daną sytuację. Jednak nierzadko ocena ta jest przekłamana, nieprawdziwa i nieadekwatna do faktów jakie wystąpiły. Zniekształcenia poznawcze pojawiają się automatycznie bez naszego udziału wyuczone i utrwalane latami. A i tak, niejednokrotnie każdy z nas twierdzi, że jego tok myślenia jest jedyny i słuszny. Gdy jednak nie jest on spójny z faktami i zawiera błędy i wady prowadzące do negatywnych emocji, jest nieracjonalny lub zawiera błędy logiczne, to będziemy mówić o zniekształceniach poznawczych, które w zdecydowany sposób oddziałują na nasze życie i postrzeganie świata. Analizując ich przebieg z występującymi faktami, możemy zauważyć, że w połączeniu z naszymi emocjami zawierają wady i nie odbijają faktycznego stanu zdarzenia. Najczęściej spotykamy się z nimi, gdy zakładamy z góry pewien scenariusz czy przekonanie, często w negatywny i oparty na emocjach, zafałszowany sposób. Zniekształcenia poznawcze mają niekorzystny wpływ gdy podtrzymują i powiększają objawy zaburzeń psychicznych. Są towarzyszem depresji i stanów lękowych, nasilając trudne emocje, gdyż tu występują często i zdecydowanie są poważniejsze oraz brak im logicznego wytłumaczenia.

zniekształcenia poznawcze  co to?

 

To psychiatra Aron Beck był pionierem badań nad zniekształceniami poznawczymi, badając pacjentów chorujących na depresje. Następnie stały się one centralna częścią utworzonej terapii poznawczo- behawioralnej. Ciekawe pojęcie zniekształceń poznawczych jako rozwojowe i adaptacyjne ukazuje artykuł Paula Gilberta w artykule „Ewolucja podstaw i adaptacyjne funkcje zniekształceń poznawczych” opublikowanym w British Journal of Medical Psychology. Mówi on o zdolnościach myślenia abstrakcyjnego w celu przetrwania danego gatunku. Stąd założenia najgorszych scenariuszy. A zniekształcenia poznawcze powstają w wyniku” nieświadomych motywacji i konfliktów powstających w dzieciństwie”, opierającymi się na błędach rozumowania wynikających z schematów czy przekonań przekazywanych nam w dzieciństwie.

jak powstają zniekształcenia poznawcze

Jak powstają zniekształcenia poznawcze?

Jesteśmy różni. Każdy z nas ma inny styl, ulubione potrawy, rodzaj muzyki czy hobby. Podobnie jest ze sposobem myślenia, postrzegania wydarzeń czy rozumienia otaczającego nas świata. Część z nas, jest niepoprawnymi optymistami a część widzi czyhające zło, siedząc po uszy w pesymistycznych myślach. Co na to wpływa? Unikalne doświadczenia, schematy poznawcze, które zbieramy od dziecka jako nasze doświadczenia i interakcje z otaczającym nas światem. Rodząc się nie posiadamy wiedzy o tym czego możemy się spodziewać i jak odbierać poszczególne wydarzenia. Nasz chłonny dziecięcy mózg uczy się każdego dnia jak reagować na zdarzenia i doświadczenia. Choć jako małe dzieci mamy już możliwość przeżywania emocji i przekazujemy je rodzicom, to nie mamy zdolności określania ich oraz nazwania, tego się dopiero uczymy. Rozwijając się, poznajemy świat i zbieramy doświadczenia, porządkując je według schematów poznawczych. To one są elementami naszej wiedzy i założeń postrzegania świata, otoczenia i interpretacji zachowania. Same schematy poznawcze służą nam rozumieniu świata, porządkowaniu doświadczeń i nadają sens i znaczenie wielu wydarzeniom. Jednak gdy zaczynamy je odbierać, tylko w nasz subiektywny sposób, wywoływany emocjami i niespójnie z rzeczywistością, kierujemy się zniekształceniami poznawczymi. Gdyż zawarte informacje w schemacie poznawczym, zostały zapamiętane, zauważone i nasza pamięć w danej sytuacji kieruje się tymi doświadczeniami, a inne interpretacje odrzucamy. Przyjmując tylko nasze przekonania za słuszne.

Cechy zniekształceń poznawczych

Zniekształceń poznawczych jest wiele. Nasze myślenie o danym zdarzeniu często jest bardzo zbliżone do kilku zniekształceń. Przez co, ich cechą oprócz różnorodności jest brak wyraźnych granic. Jakie cechy posiadają zniekształcenia poznawcze? To sposoby myślenia, które są niespójne z rzeczywistością, zafałszowane, lub zawierają błędy logiczne. A przede wszystkim mogą powodować takim postrzeganiem świata szkody psychiczne. Pogłębianie lęku, stanów depresyjnych, czy uczucia odrzucenia, wstydu lub innych negatywnych emocji. A to w zdecydowany sposób wpływa na funkcjonowanie w życiu jak i na nasze relacje z innymi.

Nasza znajomość zniekształceń poznawczych jest istotnym elementem, szczególnie w przypadku zaburzeń psychicznych typu depresja, lęk uogólniony czy np. zaburzeniu osobowości typu borderline. Wyłapując zniekształcenia poznawcze w danych sytuacjach jesteśmy w stanie normować swoje odczucia, lęk emocje i nastrój. Oczywiście to bardzo trudne zadanie bo z reguły pojawiają się one razem z emocjami, są automatyczne i często uznajemy je za jedyną i słuszną prawdę. Gdy mamy świadomość występowania zniekształceń poznawczych, możemy, nasze myśli weryfikować z występującymi faktami i dopuszczać inne od naszych alternatywne koncepcje czy rozwiązania. To trudne zadanie. Na takich działaniach bazuje terapia poznawczo- behawioralna, ale o tym jak radzić sobie z zniekształceniami poznawczymi oraz ich rodzajach przeczytacie w kolejnym artykule.


Zdjęcia:

Photo by timJ on Unsplash

Photo by Alex Radelich on Unsplash

Photo by Priscilla Du Preez on Unsplash


Zobacz również:

Jaka psychoterapia jest dla mnie odpowiednia? Rodzaje psychoterapii.

    Bez wątpienia decyzja o podjęciu psychoterapii należy do jednych z cięższych decyzji w życiu. Wstydzimy się, bo terapia postrzegana jest jako coś krępującego, o czym nie mówi się głośno. Coś dla ludzi z problemami wielkiego...

Czytaj więcej

Co zrobić kiedy podejrzewam depresję? Pierwsze kroki w leczeniu depresji.

Depresja nazywana „chorobą cywilizacyjną”, to choroba myśli i emocji, przewlekłe i długotrwałe obniżenie nastroju. Często niesie za sobą szereg objawów fizycznych, które wcale na to schorzenie nie wskazują. Według Światowej...

Czytaj więcej

Jaką terapię wybrać? Terapia Gestalt.

Rodzajów terapii jest wiele, a każda z nich ma inne założenia, techniki, odmienne cele oraz charakteryzuje się niejednakowym sposobem pracy z pacjentem. Wybór, która z nich jest najbardziej odpowiednia w ostateczności należy od n...

Czytaj więcej